सेप्टेम्बर २०२५ मा मणिपुर एउटा संवेदनशील तर आशाजनक मोडमा उभिएको छ। लामो समयदेखि जारी अशान्ति र जातीय द्वन्द्वपछि आज राज्यले सतर्क आशावादको चरण देखिरहेको छ। “Suspension of Operations (SoO)” सम्झौताकाे नवीकरण, इम्फाल–डिमापुर राजमार्ग पुनः खुल्नु, जनप्रतिनिधि सरकार फर्काउन राजनीतिक प्रयासहरू, र स्थानीय नागरिकहरूले सुरक्षा बलसँग क्रिकेट खेल्नु—यी सबैले घाइते समाज फेरि निको हुँदै गएको सङ्केत दिन्छन्।
SoO सम्झौता : आधार
SoO अर्थात Suspension of Operations भनेको युद्धविराम हो—अस्त्र त्यागेर वार्ताको बाटो खोल्नु। यो सम्झौता २००८ अगस्टमा भारत सरकार, मणिपुर सरकार र २५ वटा कुकी विद्रोही समूहबीच भएको थियो। विद्रोहीहरूलाई शिविरमा राखियो, हतियारहरू दुईवटा ताल्चा प्रणालीमा बन्द गरियो, नयाँ भर्ती रोकियो, र दुवै पक्ष युद्धभूमिको सट्टा वार्ता टेबुलमा बस्न सहमत भए।
२०२५ सेप्टेम्बरमा यसलाई अझै व्यवस्थित बनाइयो—शिविर स्थानान्तरण, हतियार बुझाउने, पूर्व-विद्रोहीलाई आधार कार्डसँग जोडिएको भत्ता, र राजनीतिक वार्ताको लागि समयसीमा निर्धारण।
राजनीतिक पहल
सम्झौता फ्रेमवर्क हो, तर यसको स्थायित्व राजनीति निर्धारण गर्छ। अहिले राज्यमा राष्ट्रपति शासन छ। तर पछिल्ला दिनमा इम्फाल राजभवनमा राज्यपाल अजयकुमार भल्लाले पूर्वमुख्यमन्त्री एन. बिरेन सिंह लगायत भाजपाका विधायहरूसँग बैठक गरे। सन्देश प्रष्ट थियो—भाजपा फेरि सरकार बनाउन तयार छ।
भाजपाका विधायक ठोकचोम राधेश्यामले भनेका छन् कि NPP, NPF, JD(U), स्वतन्त्रसहित ४४ जना विधायक तयार छन्। यसबीच प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी १३ सेप्टेम्बरमा इम्फाल आउने कार्यक्रम छ। कांग्रेसले प्रधानमन्त्रीलाई सबै विधायकसँग भेट्न र हिंसाबाट प्रभावित जिल्लामा जान आग्रह गरेको छ।
सुरक्षा गतिविधि
सेप्टेम्बरको सुरुमा तेनग्नौपाल जिल्लामा ६ जना विद्रोही पक्राउ परे। इम्फाल पूर्वमा पनि ६ जना समातिए र हतियारहरूको ठूलो भण्डार बरामद भयो। सरकारले १० हजारभन्दा बढी Village Defence Force काे सेवा मार्च २०२६ सम्म बढाएको छ।
इम्फाल–डिमापुर राजमार्ग (NH-2) खुल्यो, तर अझै केही प्रतिबन्ध कायम छ।
क्रिकेट : विश्वासको प्रतीक
७ सेप्टेम्बर २०२५ मा इम्फालको एउटा टोलमा स्थानीय युवाहरूले सुरक्षा बलसँग क्रिकेट खेले। सामान्य खेल भए पनि यसको अर्थ गहिरो थियो। क्रिकेट खुशी र एकताको भाषा हो। यसले देखायो—विश्वास फेरि फर्किरहेको छ।
विश्वका अनुभव
यस्तो अभ्यास केवल मणिपुरमा मात्र होइन। विश्वभर खेललाई शान्तिको साधन बनाइएको छ—
-
रुवान्डामा Kwibuka T20
-
बोस्नियामा Open Fun Football Schools
-
लण्डनमा Peace at the Crease
-
मध्यपूर्वमा Peres Center for Peace
-
उत्तर आयरल्याण्डमा Beyond the Ball
संयुक्त राष्ट्रसंघले समेत खेललाई चरमपन्थ रोक्ने र समावेशिता बढाउने रणनीतिमा समावेश गरेको छ।
युवाहरूको भूमिका
मणिपुरका युवाहरू शान्तिका सक्रिय भागीदार बनेका छन्। Youth Peacebuilding Fellowship, कार्यशाला, खेल अकादेमी, संस्कृतिक महोत्सव—यी सबैले उनीहरूलाई शान्तिका दूत बनाउन मद्दत गरिरहेका छन्। २०२५ अगस्टमा पहिलोपटक कुकी समुदाय र मैतेई समुदायका नागरिक समूह र विद्यार्थी संगठनबीच प्रत्यक्ष संवाद भयो, जसमा युवाहरूको समेत सहभागिता रह्यो।
मणिपुर देखाउँछ—शान्ति कुनै एक दिनमा आउँदैन। यो राजनीतिक सम्झौता, सुरक्षा उपाय, सांस्कृतिक पुल र युवाशक्तिको संयोजनबाट बन्छ।
आज मणिपुर पूर्णतया तनावमुक्त छैन, तर भविष्यप्रति आशाको किरण बलिरहेको छ।
इम्फालमा भएको क्रिकेट खेल कथा समाप्ति होइन—यो नयाँ सुरुवात हो।
