सगरमाथा पदयात्रामा बीमा ठगी: विदेशी पर्यटकको स्वास्थ्यमाथि खेलबाड
नेपालमा सगरमाथा पदयात्रासँग जोडिएको एक ठूलो बीमा ठगी प्रकरणले देशलाई हल्लाएको छ। यसले विदेशी पर्यटकहरूलाई जानीजानी बिरामी बनाएर अन्तर्राष्ट्रिय बीमा कम्पनीहरूबाट ठूलो रकम दाबी गर्ने एक परिष्कृत योजनाको पर्दाफास गरेको छ। रिपोर्टहरूका अनुसार, शेर्पा, ट्रेकिङ कम्पनीका मालिक, हेलिकप्टर अपरेटर र अस्पतालका कर्मचारीसहित ३२ जना व्यक्तिहरूले यो बहुवर्षीय ठगीको योजना रचेको आरोप छ। यसबाट बीमा कम्पनीहरूलाई करोडौं डलर ठगेको अनुमान गरिएको छ। यस खुलासाले पदयात्रा र उद्धार प्रणालीमा रहेका गम्भीर त्रुटिहरूलाई उजागर गरेको छ, जसले विदेशी पर्यटकहरूको लागि निरीक्षण, नैतिकता र सुरक्षा प्रोटोकलमाथि प्रश्न उठाएको छ।
पर्यटकलाई विष खुवाएर महँगो उद्धारमा बाध्य पारिएको आरोप
अनुसन्धानले देखाएको छ कि पर्यटकहरूलाई जानीजानी बेकिङ सोडा जस्ता पदार्थहरू खानामा मिसाएर दिइन्थ्यो, जसले उनीहरूमा उचाइको बिरामी जस्तै लक्षणहरू देखा पर्थे। अन्य अवस्थामा, अत्यधिक पानी पिउन लगाएर र डायमोक्स (उचाइको बिरामीको औषधि) दिएर उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्थालाई गम्भीर देखाउने प्रयास गरिएको थियो। यसले उद्धार कम्पनीहरूलाई हेलिकप्टरबाट उद्धार गर्न उचित ठहर्याउन मद्दत गर्यो, जुन नेपालको पहाडी क्षेत्रमा प्रति उडान करिब ₹२.५ लाखदेखि ₹६ लाखसम्म महँगो हुन्छ।
जब पर्यटकहरूमा लक्षणहरू देखा पर्थे, उनीहरूलाई जीवनघातक बिरामीको बहानामा हेलिकप्टरमा चढाउन बाध्य पारिन्थ्यो। यो ठगी महँगो बीमा दाबीमा आधारित थियो, जहाँ प्रत्येक उद्धारलाई छुट्टै रूपमा बीमा कम्पनीहरूलाई बिल गरिन्थ्यो, यद्यपि धेरै पर्यटकहरूले एउटै उडान साझा गरेका हुन्थे। वास्तविक लागत $४,००० रहेको हेलिकप्टर यात्रालाई नक्कली उडान रेकर्डहरू मार्फत प्रायः $१२,००० को रूपमा दर्ता गरिएको थियो। आफ्नो ठगी दाबीलाई बलियो बनाउन, अपराधीहरूले वरिष्ठ डाक्टरहरूको डिजिटल हस्ताक्षर प्रयोग गरी नक्कली मेडिकल कागजातहरू तयार गरेका थिए, प्रायः उनीहरूको जानकारी बिना नै। केही अवस्थामा, पर्यटकहरूलाई वास्तवमा क्यान्टिनमा हुँदा पनि अस्पतालमा भर्ना भएको झूटो रिपोर्ट गरिएको थियो, जसले बीमा भुक्तानी अधिकतम बनाउन गरिएको हेरफेर र योजनाबद्ध दृष्टिकोणको हद देखाउँछ।
पक्राउ, आर्थिक प्रभाव र जारी अनुसन्धान
सन् २०१८ मा सुरु भएको सुधारपछि सन् २०२५ मा नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) द्वारा गरिएको अनुसन्धानपछि यो ठगी प्रकरण गम्भीर छानबिनमा परेको हो। प्रारम्भिक अनुसन्धानले तीन प्रमुख उद्धार कम्पनीका छ जना अधिकारीलाई पक्राउ गरेको थियो। ठगीको कुल आर्थिक प्रभाव आश्चर्यजनक छ, जसको अनुमानित नोक्सानी $१९.६९ मिलियन (करिब ₹१८८ करोड) रहेको छ।
**नक्कली उद्धार: तीन कम्पनीबाट करोडौंको ठगी, प्रहरीले माग्यो ठूलो जरिवाना**
काठमाडौं । नेपालमा पर्यटक उद्धारका नाममा ठगी धन्दा मौलाएको छ। एक कम्पनीले १,२४८ उद्धारमध्ये १७१ वटा नक्कली देखाएर १० मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम दाबी गरेको आरोप छ। यस्तै, दोस्रो कम्पनीले ४७१ उद्धारमध्ये ७५ वटा नक्कली देखाएर करिब ८ मिलियन अमेरिकी डलर कमाएको पाइएको छ। तेस्रो कम्पनीले पनि ७१ वटा नक्कली उद्धार पेश गरी १ मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी दाबी गरेको छ। यस ठगी धन्दामा संलग्न तीन कम्पनीबाट कुल ११.३ मिलियन अमेरिकी डलर (करिब १०७ करोड रुपैयाँ) जरिवाना माग गरिएको छ।
यो ठगी धन्दा सन् २०१८ देखि नै सुरु भएको थियो। सुरुवाती अनुसन्धानले अनियमितता पत्ता लगाएपछि नीतिगत सुधार गरी बिचौलियालाई हटाएर टुर अपरेटरलाई जिम्मेवार बनाइएको थियो। यद्यपि, २०२५ को अनुसन्धानले यो ठगी जारी रहेको र झनै विस्तार भएको देखाएको छ। यसमा कानुनी छिद्र र कमजोर कार्यान्वयनको फाइदा उठाइएको छ।
नेपाल प्रहरीका अधिकारी मनोजकुमार केसीले भने, “अपराधमा कारबाही नहुँदा त्यो बढ्दै जान्छ, त्यसैले यो बिमा ठगी फैलिरहेको छ।” अदालतले यस मुद्दालाई प्राथमिकता दिएको छ। यसले ठूलो आर्थिक क्षतिको मात्रै नभई नेपालको ट्रेकिङ उद्योगको नैतिक पक्षलाई पनि उजागर गरेको छ, जुन अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकको विश्वास र सुरक्षामा निर्भर गर्दछ।
