टोकियो , 26 जानेवारी (हिं.स.)।चीनहून जपानमध्ये आलेले शेवटचे दोन पांडा आता पुन्हा चीनकडे परतत आहेत. २५ जानेवारी रोजी जपानमधील हजारो नागरिक टोक्योच्या उएनो प्राणीसंग्रहालयात पांडाची जुळी मुले जिओ जिओ आणि लेई लेई यांना चीनला जाण्यापूर्वी अखेरची झलक पाहण्यासाठी जमले होते. हे दोन्ही पांडा मंगळवारी चीनला रवाना होणार आहेत. याचा अर्थ असा की गेल्या ५४ वर्षांत प्रथमच जपानमध्ये एकही पांडा उरणार नाही.हा प्रसंग अशा वेळी घडतो आहे, जेव्हा चीन आणि जपान यांच्यातील संबंध गेल्या अनेक वर्षांतील सर्वात खालच्या पातळीवर पोहोचले आहेत. त्यामुळे जपानला त्याऐवजी चीनकडून आणखी पांडा मिळण्याची शक्यता अत्यंत कमी आहे.
चीनने १९७२ साली प्रथमच जपानला दोन पांडा पाठवले होते. हा चीनकडून जपानला दिलेला एक भेटवस्तू स्वरूपाचा उपक्रम होता. त्या काळात तणावपूर्ण वातावरणात दोन्ही देशांनी आपले संबंध सामान्य करण्याचा प्रयत्न केला होता आणि त्याचे प्रतीक म्हणून चीनने पांडा पाठवले. काळे-पांढरे हे गोंडस अस्वल जपानी नागरिकांच्या मनात लगेच घर करून गेले आणि त्यांच्यापासून जन्मलेले अनेक पांडा जपानमध्ये राष्ट्रीय सेलिब्रिटी ठरले.
जपानमध्ये प्रथम आलेल्या दोन पांडांची नावे कांग कांग आणि लॅन लॅन अशी होती. ही भेट २८ ऑक्टोबर १९७२ रोजी उएनो प्राणीसंग्रहालयात पोहोचली. त्याच्या सुमारे महिनाभर आधीच जपानचे पंतप्रधान काकुई तनाका आणि चीनचे पंतप्रधान झोउ एनलाई यांनी दोन्ही देशांतील संबंध सामान्य करण्यासाठी संयुक्त निवेदनावर स्वाक्षऱ्या केल्या होत्या. त्या वेळी जपानने तैवानला चीनच्या भूभागाचा “अविभाज्य भाग” मानत चीनच्या दाव्याला “पूर्णतः समजून घेणे व त्याचा आदर करणे” अशी भूमिका मांडली होती.
त्या काळात चीनने अमेरिका, फ्रान्स, ब्रिटन आणि जर्मनीसह इतर काही पाश्चिमात्य देशांनाही विशाल पांडा भेट म्हणून दिले होते. यालाच पुढे चीनची “पांडा डिप्लोमसी” असे नाव मिळाले. मात्र १९८०च्या दशकात चीनने इतर देशांना पांडा भाडेपट्टीवर देण्याची (लीज) पद्धत सुरू केली.
सध्याच्या लीज करारांमुळे आणि दोन्ही देशांमधील राजनैतिक संबंधांमध्ये झालेल्या लक्षणीय घसरणीमुळे जपान आपल्या शेवटच्या दोन विशाल पांडांना चीनकडे परत पाठवत आहे. चीनच्या “पांडा डिप्लोमसी” धोरणानुसार, परदेशात जन्मलेले असले तरी सर्व पांडा तांत्रिकदृष्ट्या चीनची मालकी मानले जातात. सध्या चीनला परतणारे जिओ जिओ आणि लेई लेई हे जुळी पांडा २०२१ मध्ये टोक्योच्या उएनो प्राणीसंग्रहालयात जन्मले होते. टोक्यो महानगरपालिका सरकार आणि चीनच्या वन्यजीव संरक्षण संघटनेमधील करारानुसार त्यांना चीनला परत पाठवायचे होते—आणि आता तेच प्रत्यक्षात घडत आहे.
—————
हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode
