– ড° মায়ংক চতুৰ্বেদী
শেহতীয়াকৈ বিশ্বৰ আগশাৰীৰ পৰামৰ্শদাতা কোম্পানী আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং (ই ৱাই)ৰ ব্যৱসায়িক বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰতিবেদন আৰু ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ বিশদ পৰ্যালোচনাই স্পষ্ট কৰি দিছে যে আগন্তুক দুটা দশক ভাৰতৰ বাবে নিৰ্ণায়ক বুলি প্ৰমাণিত হ’ব। ই ৱাইৰ অনুমান অনুসৰি ২০৩৮ চনৰ ভিতৰত ভাৰত ক্ৰয় শক্তি সমতা (পিপিপি)ৰ ভিত্তিত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম অৰ্থনীতি হ’ব আৰু এই সময়ছোৱাত ই আমেৰিকা, জাপান আৰু জাৰ্মানীৰ দৰে দেশক চেৰ পেলাব। এই অনুমান কেৱল সংখ্যাৰ খেল নহয় বৰঞ্চ যোৱা দশকত ভাৰতে যি গভীৰ গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন কৰিছে তাৰ ফল।
ইয়াৰ লগতে ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (আৰ বি আই)ৰ পৰাও এটা প্ৰতিবেদন আহিছে, যিয়ে ক’ভিড মহামাৰী, ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন যুদ্ধ আৰু যোগান সংকটৰ দৰে বিশ্বব্যাপী জোকাৰণিৰ মাজতো ইয়াৰ নমনীয় মুদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ ব্যৱস্থাই ভাৰতক কেনেদৰে সুস্থিৰ কৰি ৰাখিছিল। এই দুয়োটা প্ৰতিবেদনৰ সংযুক্ত বাৰ্তাটো হ’ল ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰুজ্জীৱন কেৱল হ্ৰস্বম্যাদী চক্ৰীয় গতিৰ ফল নহয় বৰঞ্চ দীৰ্ঘম্যাদী আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ কাহিনী।
যুৱ জনসংখ্যাই ভাৰতক শক্তিশালী কৰি তুলিছে
ভাৰতৰ শক্তি হৈছে ইয়াৰ যুৱ জনসংখ্যা। ২০২৫ চনৰ ভিতৰত দেশৰ গড় বয়স হ’ব মাত্ৰ ২৮.৮ বছৰ। এই পৰিস্থিতিয়ে ভাৰতক কমেও দুটা দশকলৈ এক অনন্য সুবিধা দিব, কাৰণ যেতিয়া বিশ্বৰ বহু দেশে বাৰ্ধক্য আৰু শ্ৰমিক শক্তিৰ অভাৱৰ সৈতে যুঁজিব, তেতিয়া ভাৰতত বিশাল যুৱ কৰ্মশক্তি থাকিব। এই শ্ৰেণীয়ে কেৱল উৎপাদন আৰু সেৱা খণ্ডত অৰিহণা যোগোৱাই নহয় উপভোগো বৃদ্ধি কৰিব, যাৰ ফলত ঘৰুৱা বজাৰখনো শক্তিশালী হ’ব। যুৱ জনসংখ্যাই বিনিয়োগ আৰু সঞ্চয়ৰ ধাৰাও বৃদ্ধি কৰিব, যিটো দীৰ্ঘম্যাদী মূলধন গঠনৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্তীয় অনুশাসনেও এই যাত্ৰাক ত্বৰান্বিত কৰি তুলিছে। ২০২৪ চনত ঋণ-জিডিপি অনুপাত ৮১.৩ শতাংশ আছিল আৰু ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াক ৭৫.৮ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰাৰ লক্ষ্য চৰকাৰে লৈছে। এই সংকেতটোৱে বিশ্ব বিনিয়োগকাৰীক আত্মবিশ্বাস প্ৰদান কৰিছে যে ভাৰতে কেৱল বৃদ্ধিৰ গতিৰ ওপৰত নহয়, স্থিতিশীলতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিছে। বিশেষকৈ পথ, ৰে’লৱে, বন্দৰ আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত মূলধনী ব্যয়ৰ ধাৰাবাহিক বৃদ্ধিয়ে আগন্তুক বছৰবোৰত ভাৰতৰ উৎপাদনশীলতা আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতাক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে।
ভাৰতৰ এই তিনিটা শক্তি আছে – যুৱ কৰ্মশক্তি, ঘৰুৱা চাহিদা, সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতা
যদি আমি বিশ্বৰ তুলনা চাওঁ তেন্তে চীন বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ পিপিপি অৰ্থনীতি যদিও দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যা আৰু গধুৰ ঋণৰ সৈতে যুঁজি আছে। আমেৰিকা এতিয়াও স্থিতিস্থাপক যদিও ঋণ-জিডিপি অনুপাত ১২০ শতাংশৰ ওপৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে আৰু দীৰ্ঘম্যাদী বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা সীমিত হৈ আহিছে। জনগাঁথনি হ্ৰাস আৰু বিশ্ব বাণিজ্যৰ ওপৰত অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ ফলত জাৰ্মানী আৰু জাপান দুয়োখন দেশেই প্ৰভাৱিত হৈছে। এই সকলোবোৰৰ মাজত ভাৰত পৃথক। ইয়াত যুৱ কৰ্মশক্তি, ঘৰুৱা চাহিদা আৰু সংস্কাৰৰ এক নিৰন্তৰ প্ৰক্ৰিয়া আছে। এই কাৰণেই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে আগন্তুক যুগ ভাৰতৰ হ’ব বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছে।
কেৱল তথ্যৰ শক্তিৰে নহয়, প্ৰযুক্তিগত আৰু উদ্যোগিক জাঁপেৰেও ভাৰতে নিজৰ স্থিতি শক্তিশালী কৰি তুলিছে। ইলেক্ট্ৰনিকছ, ফাৰ্মা, বস্ত্ৰশিল্প আৰু অটোম’বাইলৰ দৰে খণ্ডত উৎপাদন সংযুক্ত প্ৰৰোচনা (পিএলআই) আঁচনিয়ে উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিছে। লগতে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (এআই), অৰ্ধপৰিবাহী উৎপাদন আৰু স্বচ্ছ শক্তিৰ দৰে খণ্ডত বিনিয়োগে ভাৰতক ভৱিষ্যতৰ উদ্যোগিক বিপ্লৱৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰে। এই উন্নয়ন কেৱল নগৰ ভাৰতত সীমাবদ্ধ নাথাকি গ্ৰামাঞ্চলত নতুন কৰ্মসংস্থাপন আৰু আয়ৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব।
আনহাতে আৰ বি আইৰ তথ্য অনুসৰি ২০১৬ চনত ভাৰতে নমনীয় মুদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল য’ত চাৰি শতাংশ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ফলত বিশ্বৰ যোগান সংকটৰ মাজতো ভাৰতে মুদ্ৰাস্ফীতি তুলনামূলকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিছিল। আনকি উন্নত দেশসমূহতো কোভিদ আৰু যুদ্ধৰ বাবে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ দুটা সংখ্যাত উপনীত হৈছিল যদিও ভাৰতত গড় মুদ্ৰাস্ফীতি পাঁচৰ পৰা ছয় শতাংশৰ ভিতৰত থাকিল। এই সফলতা কেৱল মুদ্ৰানীতিৰ বাবেই নহয়, চৰকাৰ আৰু আৰ বি আইৰ সমন্বয়ৰ বাবেও সম্ভৱ হৈছিল। এফালে ৰিজাৰ্ভ বেংকে হাৰ আৰু লিকুইডিটি পৰিচালনা কৰিছিল, আনহাতে আনফালে চৰকাৰে খাদ্য আৰু ইন্ধনৰ উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে যোগানৰ ফালৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল।
মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হৈ পৰিল ভাৰতৰ শক্তি
এই অভিজ্ঞতাই বিশ্ববাসীক এই বাৰ্তা দিলে যে ভাৰতৰ নীতিৰ বিশ্বাসযোগ্যতা উচ্চ পৰ্যায়ত আছে। এই কাৰণেই বহু উন্নয়নশীল দেশে ভাৰতৰ এই আৰ্হিক ‘উত্তম পদ্ধতি’ বুলি বিবেচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। আনকি য’ত খাদ্য আৰু শক্তিৰ অংশ খৰচৰ টোপোলাত অতি বেছি, তাতো ভাৰতে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ দেখুৱাই প্ৰমাণ কৰিলে যে সঠিক কাঠামো আৰু অনুশাসনৰ দ্বাৰা বৃপ্ত্যাহৎ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰি।এই ইতিবাচক পৰিস্থিতিৰ মাজতে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পৰ শুল্ক নীতিয়ে এক নতুন বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। ভাৰতৰ পৰা ৰপ্তানি কৰা বেছিভাগ সামগ্ৰীৰ ওপৰত আমেৰিকাই ৫০% বিশাল কৰ আৰোপ কৰিছে, আনহাতে যোৱা বছৰ মাত্ৰ ৩% আছিল। ইয়াৰ ফলত কাপোৰ-কানি, গহণা, মিছা মাছ, কাৰ্পেট, আচবাব আদি উদ্যোগত প্ৰভাৱ পৰাটো স্বাভাৱিক। ট্ৰাম্পৰ এই শুল্কৰ পৰা ৰপ্তানিৰ মাত্ৰ ৩০%হে ৰাহি হৈছে, য’ত স্মাৰ্টফোন, ঔষধ আৰু পেট্ৰলিয়াম সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। তেওঁৰ দাবী যে ইয়াৰ ফলত আমেৰিকাৰ উদ্যোগসমূহ সুৰক্ষিত হ’ব আৰু চাকৰিৰ ৰাহি হ’ব। কিন্তু বেছিভাগ বিশেষজ্ঞৰ মতে এই নীতিয়ে ভাৰতত কোনো ডাঙৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ নপৰে, বিপৰীতে ইয়াৰ বোজা আমেৰিকাৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত পৰিব।
আমেৰিকাৰ শুল্কৰ ভাৰতত নপৰে বিশেষ প্ৰভাৱ
ভাৰতৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱ সীমিত হ’ব কাৰণ ইয়াৰ ৰপ্তানি এতিয়া অতি বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। ২০২৫ চনৰ বিত্তীয় বৰ্ষত এতিয়ালৈকে ভাৰতৰ মুঠ ৰপ্তানি ৮২৫ বিলিয়ন ডলাৰ অতিক্ৰম কৰিছে, ইয়াৰে ৪৩৮ বিলিয়ন ডলাৰ সামগ্ৰী আৰু ৩৮৭ বিলিয়ন ডলাৰ সেৱা আছিল। বিশেষ কথাটো হ’ল সেৱাৰ অংশ ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু ই উচ্চ প্ৰযুক্তি আৰু জ্ঞানভিত্তিক খণ্ডৰ পৰা আহিছে, যিবোৰ শুল্কৰ দ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত নহয়। তেতিয়া ভাৰতৰ হাতত বজাৰৰ বৈচিত্ৰ্য, পিএলআই আঁচনি আৰু মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিৰ দৰে বহু বিকল্প আছে। ইয়াৰ বিপৰীতে আমেৰিকাৰ ওপৰত ইয়াৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ বেছি হ’ব কাৰণ যেতিয়া আমদানিৰ ওপৰত উচ্চ শুল্ক আৰোপ কৰা হয়, তেতিয়া শেষত গ্ৰাহকে ইয়াৰ মূল্য দিব লাগিব। সামগ্ৰীৰ ব্যয় বৃদ্ধি পায়, চাহিদা কমি যায় আৰু আমেৰিকাৰ কোম্পানীসমূহৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা প্ৰভাৱিত হয়।
শুল্ক নীতিৰ দীৰ্ঘম্যাদী ক্ষতি আমেৰিকাৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অধিক
ফেডাৰেল ৰিজাৰ্ভ আৰু বহু স্বতন্ত্ৰ অধ্যয়নে ইতিমধ্যে সকীয়াই দিছে যে শুল্ক নীতিৰ দীৰ্ঘম্যাদী ক্ষতি আমেৰিকাৰ অৰ্থনীতিয়ে বহন কৰিব লাগিব। এনে পৰিস্থিতিত ট্ৰাম্পৰ এই কৌশলে আমেৰিকাৰ ওপৰত প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব পাৰে বুলি কোৱাটো ভুল নহ’ব। এই শুল্ক যুদ্ধ ভাৰতৰ বাবেও এক সুযোগ। যেতিয়া বিশ্বৰ যোগান শৃংখলত ভাৰসাম্যহীনতা দেখা দিয়ে, তেতিয়া নতুন বজাৰ আৰু অংশীদাৰিত্বৰ সৃষ্টি হয়। যদি ভাৰতে নিজৰ উৎপাদন ক্ষমতা আৰু লজিষ্টিক দক্ষতা আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে, তেন্তে ই বহু দেশৰ বাবে চীনৰ বিকল্প হ’ব পাৰে। এই পৰিস্থিতিয়ে ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী স্থিতি আৰু অধিক শক্তিশালী কৰিব।
এই সকলোবোৰ দিশৰ পৰা স্পষ্ট যে ভাৰতৰ শক্তি দুগুণ। এফালে দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা অৰ্থনীতি আৰু আনফালে স্থিতিশীলতা আৰু নমনীয়তা। এই সংমিশ্ৰণে ভাৰতক বিশ্বব্যাপী পৰিস্থিতিত এক সুকীয়া পৰিচয় দিয়ে। অনাগত সময়ত ভাৰত কেৱল দ্বিতীয় বৃহত্তম অৰ্থনীতি হোৱাই নহয়, বহনক্ষম আৰু সৰ্বাংগীন উন্নয়নৰ আৰ্হিও দাঙি ধৰিব।
মুঠৰ ওপৰত ক’ব লাগিব যে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক যাত্ৰা এতিয়া কেৱল বৃদ্ধিৰ হাৰৰ কাহিনী নহয়। এতিয়া ই গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন, নীতিৰ স্থিতিশীলতা আৰু বিশ্বব্যাপী দায়বদ্ধতাৰ কাহিনী। ই ৱাইৰ প্ৰতিবেদনত দীৰ্ঘম্যাদী ছবিখন উন্মোচিত হৈছে, আৰ বি আইয়ে বৰ্তমানৰ স্থিতিশীলতাৰ আশ্বাস দিছে আৰু ট্ৰাম্পৰ শুল্ক নীতিয়ে স্পষ্ট কৰি দিছে যে ভাৰত বাহ্যিক জোকাৰণিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম। আগন্তুক দশক ভাৰতৰ বাবে ‘অমৃত কাল’। আশা কৰা হৈছে যে এই বছৰটো ভাৰতৰ বাবে অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ বছৰ হিচাপে প্ৰমাণিত হোৱাৰ লগতে বিশ্বব্যৱস্থাত ভাৰতৰ নতুন ভূমিকা নিৰূপণ কৰিব। এই মুহূৰ্তত এইটোৱেই দেখা গৈছে।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া
