ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਹਤ ਨਵੀਨਤਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ: ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ AI-ਚਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (TKDL)
ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ AI-ਚਲਿਤ Traditional Knowledge Digital Library (TKDL) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਦਮੀ ਪੈਲ੍ਹ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੂਨਾਨੀ, ਸਿੱਧਾ, ਸੋਵਾ ਰਿਗਪਾ ਅਤੇ ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਅਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮੌਖਿਕ ਰੀਤੀਆਂ, ਤਾਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਪਰ, ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਟੈਂਟਿੰਗ ਹੋਈ। TKDL ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੈਟੈਂਟ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਯੋਗ ਢਾਂਚਾ ਦਿੱਤਾ।
AI ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣਾ
TKDL ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ AI ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਅਾਖਿਆ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੂਲਜ਼ ਸੈਮੈਂਟਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਟੈਕਸਟ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਨੋਲੇਜ ਮੈਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਵਿਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
WHO ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਨੇ “Mapping the Application of Artificial Intelligence in Traditional Medicine” ਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਕਨੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ TKDL ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਯੁਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ। WHO ਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੂਨਾਨੀ, ਸਿੱਧਾ, ਸੋਵਾ ਰਿਗਪਾ ਅਤੇ ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੀਨਤਮ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਯੁਰਜੀਨੋਮਿਕਸ: ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਹਤ ਅੰਦਰੂਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
Ayurgenomics, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਨੋਮਿਕਸ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਜ਼ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਝਲਕ ਹੈ। AI ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੈਨੇਟਿਕ ਮਾਰਕਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਲੀਕਿਊਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੂਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਚ ਨੈਣੇ ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ AI ਹੱਲ
AI ਅਧਾਰਤ ਇਲਾਜ ਪੱਧਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ (pulse reading) ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਅਤੇ ਡੀਪ ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕਸ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਰਸ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਦੀ ਮਾਪ ਲਈ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੈਂਸਰ
ਆਯੁਰਵੇਦਕ ਲੱਛਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਸ (ਸਵਾਦ), ਗੁਣ (ਗੁਣਵੱਤਾ), ਅਤੇ ਵੀਰਯ (ਪ੍ਰਭਾਵ) ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਹੁਣ AI-ਅਧਾਰਤ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੈਂਸਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਆਧੁਨਿਕ ਫਾਰਮਾ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ
SAHI ਪੋਰਟਲ, NAMASTE ਪੋਰਟਲ, ਅਤੇ Ayush Research Portal ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਯੁਸ਼ ਗ੍ਰਿਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ:
-
ਔਨਲਾਈਨ ਸਲਾਹਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਮੈਡਿਸਨ
-
ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਹਤ ਰਿਕਾਰਡ
-
ਆਯੁਸ਼ ਅਤੇ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਇਲਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਟਰਓਪਰੇਬਿਲਟੀ
-
ਡਿਜੀਟਲ ਲਿਟਰੇਸੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ
ਸਰਕਾਰੀ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ GPAI ਸਮਿੱਟ 2023 ਵਿੱਚ “AI for All” ਦੀ ਵਿਜਨ ਨੂੰ ਆਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ AI ਨੂੰ ਲੋਕ-ਕੇਂਦਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਆਯੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ
$43.4 ਅਰਬ ਦੀ ਮੁੱਲ ਵਾਲਾ ਆਯੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੈਲਨੈੱਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ, ਡਰੱਗ ਐਕਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਈ ਵੀ ਨਵੇਂ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕਰਨ
WHO ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਭਾਰਤ ਦੇ TKDL ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ AI ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ
TKDL ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ:
-
ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
-
ਆਯੁਸ਼ ਉਪਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ AI-ਅਧਾਰਤ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟਰਾਇਲ
-
ਰੋਗ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਡਾਟਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਡਲ
-
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼
AI-ਅਧਾਰਿਤ TKDL ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਮ ਸਿਹਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪਹੁਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
