ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 10 ਜੁਲਾਈ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਗਦੀਪ ਧਨਖੜ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇਐਨਯੂ) ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ‘ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਮੇਲਨ’ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਧਨਖੜ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਤਾਮਿਲ, ਪਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਗਣਿਤ, ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਤਾਂ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਣ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੇ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਸਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ‘ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਾਬੂਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਟੇ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਤਕਸ਼ਿਲਾ, ਨਾਲੰਦਾ, ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਭਾਰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਟਕਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਜੋ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ, ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਸਰਬਾਨੰਦ ਸੋਨੋਵਾਲ, ਜੇਐਨਯੂ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਾਂਤੀਸ਼੍ਰੀ ਧੂਲੀਪੁੜੀ ਪੰਡਿਤ, ਆਈਕੇਐਸਐਚਏ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰੋ. ਐਮ.ਐਸ. ਚਿਤਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
