ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନ ମାମଲାରୁ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଓହରିଲେ, ନିରପେକ୍ଷ ବେଞ୍ଚ ଗଠନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ
ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାକ୍ରମରେ, ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିବା ଆବେଦନଗୁଡ଼ିକର ଶୁଣାଣିରୁ ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖିଛନ୍ତି। ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏକ ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବେଞ୍ଚ ୨୦୨୩ର ଆଇନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଆବେଦନ ଉପରେ ବିଚାର କରୁଥିଲା, ଯାହା ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା। ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସ୍ୱାର୍ଥର ବିରୋଧାଭାସ ଅଭିଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ତେଣୁ ନ୍ୟାୟିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ପାରଦର୍ଶିତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଓହରିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜୟମାଲ୍ୟ ବାଗଚୀ ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ୍ ବିପୁଲ ଏମ୍ ପଞ୍ଚୋଲିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏହି ବେଞ୍ଚ ଆଇନର ବୈଧତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ଶୁଣାଣି କରୁଥିଲା। ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ମାମଲା ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ହେବାକୁ ଥିବା ବିଚାରପତିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ବେଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଣି କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପରାମର୍ଶ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ବିଶେଷ କରି ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ସାଂସ୍ଥାନିକ ଢାଞ୍ଚା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକରେ।
ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନର ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର (CEC) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ୨୦୨୩ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଏହି ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ପୂର୍ବରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଏକ ଐତିହାସିକ ରାୟ ପରେ, ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ କମିଟି ସାମିଲ ଥିଲା। ଏହି ଢାଞ୍ଚା କ୍ଷମତାର ସନ୍ତୁଳନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା।
ତେବେ, ୨୦୨୩ ଡିସେମ୍ବରରେ ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ପାରିତ ନୂତନ ଆଇନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଚୟନ କମିଟିର ଗଠନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ସଂଶୋଧିତ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ, କମିଟିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିବାଦର ଏକ ବିଷୟ ପାଲଟିଛି, ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଭୂମିକାକୁ ହ୍ରାସ କରୁଛି।
ଏହି ଆଇନକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି କଂଗ୍ରେସ ନେତା ଜୟା ଠାକୁର ଏବଂ ଆସୋସିଏସନ୍ ଫର୍ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ରିଫର୍ମସ୍ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଏବଂ ସଂଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଆବେଦନ ଦାଖଲ କରାଯାଇଛି। ଆବେଦନକାରୀମାନେ ଯୁକ୍ତି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ହଟାଇବା ଅନ
ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନ: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଶୁଣାଣି, ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ଓହରିବା
ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଢାଞ୍ଚାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଏହି ମାମଲା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ।
ଆବେଦନକାରୀ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଯୁକ୍ତି
ଶୁଣାଣି ସମୟରେ, ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ବରିଷ୍ଠ ଆଇନଜୀବୀ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭୂଷଣ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଜକୁ ଓହରାଇ ନେବା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସେ ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ହୋଇପାରୁଥିବା କୌଣସି ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏହି ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପକ୍ଷପାତିତାର ଆଶଙ୍କା ରହିବ ନାହିଁ। ଏହି ଆଭିମୁଖ୍ୟ “ନ୍ୟାୟ କେବଳ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦେଖାଯିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍” ନୀତି ସହିତ ସମାନ।
ଆବେଦନକାରୀମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ନିଯୁକ୍ତି କମିଟିରୁ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ। ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ, ଜଣେ ନ୍ୟାୟିକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀଙ୍କ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅତିକ୍ରମଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ନିଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଢଙ୍ଗରେ କରାଯିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହି ଆଇନକୁ ସମର୍ଥନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା କେବଳ ଚୟନ କମିଟିରେ ଜଣେ ନ୍ୟାୟିକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସଂଶୋଧିତ ଢାଞ୍ଚା ଏବେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନର ସ୍ୱାୟତ୍ତତାକୁ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ କରୁନାହିଁ। ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏହାର ସତ୍ୟପାଠରେ ମଧ୍ୟ କହିଛି ଯେ, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ନିଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ ତରବରିଆ ଭାବେ କରାଯାଇ ନଥିଲା।
ନ୍ୟାୟିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ମାମଲାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ
ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିଜକୁ ଓହରାଇ ନେବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ୍ୟାୟିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ପକ୍ଷପାତିତାର ଆଭାସକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ସେ ଏପରି ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାର୍ଥର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ ଉପୁଜିପାରେ। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ, ବିଶେଷ କରି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୃଢ଼ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ଏହି ମାମଲାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପ୍ରିଲ ୭ ତାରିଖରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହାର ପୁନଃ ଶୁଣାଣି ହେବ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଇନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ କୌଣସି ଅନ୍ତରୀଣ ରହିତାଦେଶ ଦେଇ ନାହାଁନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ତ୍ତମାନର ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ରହିବ।
ଏହି ମାମଲାର ଫଳାଫଳ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ଭାରତର ବୃହତ୍ତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଢାଞ୍ଚା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ। ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ ଯେ, ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏପରି ନିଯୁକ୍ତିରେ କେତେ ପରିମାଣରେ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରିବ କିମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ୍।
ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନ: ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ
ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରାଧିକରଣର ନିଯୁକ୍ତିରେ ଏହା ଭବିଷ୍ୟତର ଶାସନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପାରେ।
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ
ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ଆଇନକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ବିତର୍କ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ସନ୍ତୁଳନକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ମୁକ୍ତ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱାଧୀନତା ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ତେଣୁ, ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ରାଜନୈତିକ ନେତା ଏବଂ ନାଗରିକ ସମାଜ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ନିକଟତର ଯାଞ୍ଚକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି। ଏହି ମାମଲା ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସାଂସ୍ଥାନିକ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନ ତଥା ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ଏହି ମାମଲା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାର ନୀତି ଉପରେ ଅଧିକ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରାୟ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଇନଗତ ଆହ୍ୱାନକୁ ସମାଧାନ କରିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଭାରତରେ ଶାସନ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚାଲିଥିବା ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ।
