इरान द्वन्द्वमा ट्रम्प एक्लिए: नेटो सहयोगीद्वारा हर्मुजमा नौसेना पठाउन अस्वीकार
नेटोका सहयोगी राष्ट्रहरूले हर्मुजको जलसन्धिमा नौसेना पठाउन अस्वीकार गरेपछि इरान द्वन्द्वमा डोनाल्ड ट्रम्प झन् एक्लिएका छन्, जबकि विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षाको चिन्ता बढेको छ।
इरान, इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच बढ्दो द्वन्द्वका क्रममा डोनाल्ड ट्रम्पले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन जुटाउन संघर्ष गरिरहँदा भूराजनीतिक विभाजन फराकिलो भएको छ। संकटको सत्र दिन बितिसक्दा पनि, द्वन्द्व द्रुत समाधानको प्रारम्भिक अपेक्षाभन्दा धेरै टाढा पुगेको छ। पूर्व इरानी सर्वोच्च नेता अली खामेनीका सहयोगीसहित ४० भन्दा बढी वरिष्ठ इरानी अधिकारीहरूको मृत्युपछि स्थिति झन् चर्किएको थियो। यसको प्रतिक्रियामा, इरानले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुजको जलसन्धिबाट तेल ढुवानी रोकेको छ, जुन विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति ढुवानी गर्ने समुद्री मार्ग हो। यस कदमले विश्वव्यापी आर्थिक चिन्ता बढाएको छ र जलमार्ग पुनः खोल्न संयुक्त राज्य अमेरिकामाथि दबाब बढाएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले सहयोगीहरूलाई जलसन्धि सुरक्षित गर्न मद्दत गर्न आग्रह गरेका छन्, कार्य गर्न असफल भएमा उत्तर एट्लान्टिक सन्धि संगठन (नेटो) को विश्वसनीयता र एकता कमजोर हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। तर, प्रमुख युरोपेली राष्ट्रहरूले अमेरिकी नेतृत्वको सैन्य कारबाहीमा भाग लिन अस्वीकार गरेका छन्, जसले संकटलाई कसरी समाधान गर्ने भन्ने विषयमा पश्चिमी सहयोगीहरूबीच बढ्दो विभाजनको संकेत गर्दछ।
नेटो सहयोगीहरू सैन्य कारबाहीबाट टाढिए
धेरै युरोपेली देशहरूले हर्मुजको जलसन्धिमा नौसेना तैनाथ गर्ने विचारलाई खुल्ला रूपमा अस्वीकार गरेका छन्, सैन्य वृद्धिभन्दा कूटनीतिलाई जोड दिएका छन्। जर्मनीले कुनै पनि सैन्य अभियानमा सामेल नहुने सबैभन्दा कडा अडान लिएको छ। जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मेर्जले यस क्षेत्रमा अमेरिकी नेतृत्वको कारबाहीमा जर्मन संलग्नताको बारेमा कुनै सहमति नभएको बताए। उनका अनुसार, यो द्वन्द्वले जर्मनीको लडाई कारबाहीमा सहभागितालाई उचित ठहराउँदैन। मेर्जले यो पनि टिप्पणी गरे कि इरानमा राजनीतिक परिवर्तन केही दृष्टिकोणबाट वांछनीय हुन सक्छ, तर देशलाई बमबारी गरेर अधीनमा ल्याउनु व्यवहार्य वा जिम्मेवार रणनीति होइन। जर्मनीका रक्षामन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले पनि द्वन्द्वमा युरोपेली सैन्य संलग्नताको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाए। उनले संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग पहिले नै अत्यधिक समुद्री क्षमता रहेको र थोरै संख्यामा युरोपेली युद्धपोतहरूको स्थितिमा खासै प्रभाव नपर्ने बताए। यो अडानले युरोपभित्र अर्को मध्यपूर्वी सैन्य द्वन्द्वमा प्रत्यक्ष संलग्न हुन व्यापक अनिच्छालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
बेलायत र इटाली कूटनीतिक समाधान रुचाउँछन्
यस्तै आरक्षणहरू
युरोपेली राष्ट्रहरूद्वारा सैन्य संलग्नता अस्वीकार, इजरायलद्वारा इरानमा आक्रमण तीव्र
अन्य युरोपेली राष्ट्रहरूले पनि यस्तै विचार व्यक्त गरेका छन्। युनाइटेड किंगडमका प्रधानमन्त्री केयर स्टार्मरले यस चरणमा बेलायत सैन्य रूपमा द्वन्द्वमा प्रवेश नगर्ने पुष्टि गरेका छन्। विश्वव्यापी तेल बजारलाई स्थिर बनाउन होर्मुजको जलसन्धि पुन: खोल्नुको महत्त्वलाई स्वीकार गर्दै, स्टार्मरले कुनै पनि सुरक्षा पहल एकपक्षीय सैन्य हस्तक्षेपको सट्टा व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय सहमतिमा आधारित हुनुपर्नेमा जोड दिए। यसैबीच, इटालीले पनि सशस्त्र वृद्धिभन्दा कूटनीतिक संलग्नतालाई समर्थन गरेको छ। इटालियन विदेशमन्त्री एन्टोनियो ताजानीले युरोपेली संघले हाल मुख्यतया समुद्री डकैती विरोधी कार्यहरू र समुद्री रक्षामा केन्द्रित नौसेना मिसनहरू कायम राखेको बताए। उनले यी मिसनहरूलाई सजिलै आक्रामक युद्ध कार्यहरूमा रूपान्तरण गर्न नसकिने उल्लेख गरे। फ्रान्स, अष्ट्रेलिया र जापान लगायत अन्य देशहरूले पनि खाडीमा ढुवानी मार्गहरू सुरक्षित गर्न नौसेना बलहरू तैनाथ गर्ने अनुरोध अस्वीकार गरेका छन्। प्रमुख सहयोगीहरूबाट सामूहिक अस्वीकृतिले यस क्षेत्रमा अमेरिकी नेतृत्वको सैन्य वृद्धिलाई समर्थन गर्न बढ्दो हिचकिचाहटलाई उजागर गर्दछ।
युरोपेली संघले लाल सागर मिसन विस्तार गर्न अस्वीकार गर्यो
युरोपेली संघले वाशिंगटनको लाल सागरमा रहेको आफ्नो अवस्थित समुद्री सुरक्षा मिसनलाई होर्मुजको जलसन्धिमा विस्तार गर्ने अनुरोधलाई पनि अस्वीकार गरेको छ। युरोपेली संघका विदेश नीति प्रमुख काजा कालासले सदस्य राष्ट्रहरूले हाल मिसनलाई यसको अवस्थित दायराभन्दा बाहिर विस्तार गर्न कुनै चासो नदेखाएको बताए। युरोपेली कूटनीतिज्ञहरूले पनि द्वन्द्वमा संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलको दीर्घकालीन रणनीतिबारे थप स्पष्टता चाहेको संकेत गरेका छन्। धेरै देशका नेताहरूले सैन्य कारबाहीको अन्तिम उद्देश्य के हुन सक्छ भनेर प्रश्न उठाएका छन्। उदाहरणका लागि, इस्टोनियाका विदेशमन्त्रीले सहयोगीहरूले कुनै पनि सैन्य संलग्नतामा प्रतिबद्ध हुनुअघि व्यापक रणनीतिक योजना बुझ्न आवश्यक रहेकोमा जोड दिए। स्पष्ट रूपमा परिभाषित लक्ष्य बिना, धेरै युरोपेली सरकारहरू द्वन्द्व बढाउने जोखिम लिन इच्छुक देखिँदैनन्।
इजरायलले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही तीव्र पार्यो
यसैबीच, इजरायलले इरानविरुद्ध आफ्नो सैन्य अभियान तीव्र पारेको छ। इजरायली सेनाले तेहरान, शिराज र ताब्रिज लगायत इरानका प्रमुख शहरहरूमा ठूला-ठूला हमला गरेको बताइएको छ। इजरायल रक्षा बलका अनुसार, यस कारबाहीको उद्देश्य इजरायलको सुरक्षाका लागि खतरा उत्पन्न गर्न सक्ने इरानी सैन्य क्षमताहरूलाई कमजोर पार्नु हो। लक्षित स्थानहरूमा ब्यालिस्टिक मिसाइल पूर्वाधार, आणविक सुविधाहरू र इरानको सुरक्षा संयन्त्रका तत्वहरू समावेश रहेको बताइएको छ। इजरायली अधिकारीहरूले दाबी गरेका छन् कि एउटा हवाई हमलाले नष्ट गर्यो
मध्यपूर्वमा युद्ध चर्कियो: इरान, लेबनानमा तनाव, विश्वव्यापी असरको चिन्ता
अली खामेनीको पूर्व कार्यालयसँग सम्बन्धित मानिएको एउटा विमानलाई निशाना बनाइएको छ। सैन्य नेताहरूले आगामी हप्ताका लागि सञ्चालन योजनाहरू तयार रहेको र प्रारम्भिक समयसीमाभन्दा बाहिरका लागि थप रणनीतिहरू पनि तयार पारिएको बताएका छन्। इजरायली सेनाले इरानभरि हजारौं सम्भावित लक्ष्यहरू अझै बाँकी रहेको पनि बताएको छ। यो दाबी राष्ट्रपति ट्रम्पको पहिलेको टिप्पणीभन्दा फरक छ, जसले इरानका लगभग सबै प्रमुख लक्ष्यहरू पहिले नै निष्क्रिय पारिएको दाबी गरेका थिए।
इरानले अमेरिकी स्थलगत आक्रमणविरुद्ध चेतावनी दियो
इरानी अधिकारीहरूले संयुक्त राज्य अमेरिकाद्वारा स्थलगत आक्रमण गर्ने कुनै पनि प्रयासले गम्भीर परिणाम निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले इरान युद्ध नचाहे पनि, सुरु भएको कुनै पनि द्वन्द्व निर्णायक रूपमा समाप्त हुनुपर्ने बताएका छन् ताकि भविष्यमा हुने आक्रमणलाई निरुत्साहित गर्न सकियोस्। वरिष्ठ इरानी नेताहरूले अमेरिकी स्थलगत अभियानले भियतनाम युद्धको समयमा अनुभव गरिएका कठिनाइहरू जस्तै समस्याहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्ने पनि बताएका छन्। रिपोर्टअनुसार, हालैका कारबाहीहरूमा करिब २०० अमेरिकी सैनिक घाइते भएका छन्, यद्यपि अधिकांश काममा फर्किसकेका छन्। कम्तीमा १३ अमेरिकी सैनिक मारिएको खबर छ। इरानी पक्षमा, हताहत हुनेहरूको संख्या १,८०० भन्दा बढी अनुमान गरिएको छ, जसमध्ये धेरैजसो जारी आक्रमणबाट प्रभावित नागरिकहरू छन्।
क्षेत्रीय द्वन्द्व लेबनानसम्म फैलियो
द्वन्द्व इरानभन्दा बाहिर पनि फैलिएको छ। इजरायलले दक्षिणी लेबनानमा लडाकु समूह हिजबुल्लाहविरुद्ध स्थलगत कारबाही तीव्र पारेको छ। रिपोर्टहरूले देखाउँछ कि अहिलेसम्मको लडाइँमा १०० भन्दा बढी बालबालिकासहित ८५० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको छ। बढ्दो हिंसाले यस क्षेत्रमा मानवीय संकट बढ्ने चिन्ता बढाएको छ। जर्मनीले इजरायललाई चेतावनी दिएको छ कि स्थलगत कारबाही विस्तार गर्दा स्थिति थप अस्थिर हुन सक्छ र नागरिकहरूको पीडा बढ्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले कूटनीतिक प्रयासहरूले यसलाई नियन्त्रण गर्न नसकेमा द्वन्द्व व्यापक क्षेत्रीय युद्धमा परिणत हुन सक्ने डर व्यक्त गरेका छन्।
विश्वव्यापी आर्थिक र रणनीतिक प्रभावहरू
होर्मुज जलसन्धि बन्द हुनु द्वन्द्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिणामहरू मध्ये एक हो। यो साँघुरो जलमार्गले फारसी खाडीलाई अरब सागरसँग जोड्छ र विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा ढुवानी मार्गहरू मध्ये एकको रूपमा कार्य गर्दछ। विश्वको कुल तेल र ग्यास आपूर्तिको लगभग एक-पाँच भाग यस जलसन्धिबाट गुज्रिन्छ, जसले यसलाई विश्व अर्थतन्त्रका लागि एक महत्वपूर्ण धमनी बनाउँछ। यस मार्गमा हुने अवरोधले ऊर्जाको मूल्यमा तीव्र वृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय बजारहरूमा अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ। फलस्वरूप, विश्वभरका देशहरू
जलमार्ग सुरक्षामा ट्रम्पको आह्वान, नेटोको अनिच्छाले अमेरिका कूटनीतिक एक्लोपनमा
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले स्थितिको नजिकबाट अनुगमन गरिरहेको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले सहयोगी राष्ट्रहरूलाई जलमार्ग सुरक्षित गर्न र तेल ट्याङ्करहरूको सुरक्षित मार्ग सुनिश्चित गर्नका लागि गरिने प्रयासहरूमा सहभागी हुन निरन्तर आग्रह गरिरहेका छन्। तर, नेटो सहयोगी राष्ट्रहरूको यस मिसनमा सामेल हुन अनिच्छाले संयुक्त राज्य अमेरिकालाई बढ्दो कूटनीतिक एक्लोपनको सामना गर्नुपरेको छ। विश्लेषकहरू भन्छन् कि आगामी हप्ताहरू द्वन्द्व कूटनीति मार्फत शान्तितर्फ अघि बढ्छ वा सैन्य टकराव मार्फत थप तीव्र हुन्छ भन्ने निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
