आईआईटी कानपुरको सहकार्यमा एआई–आधारित एकीकृत गुनासो समाधान प्रणाली सुरु गर्न दिल्ली सरकारको तयारी

नयाँ दिल्ली, २९ डिसेम्बर २०२५:
पारदर्शी तथा नागरिक–केन्द्रित शासनलाई थप सुदृढ बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण कदमस्वरूप दिल्ली सरकारले मुख्यमन्त्री रेखा गुप्ताको नेतृत्वमा भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान (IIT) कानपुरको सहकार्यमा एआई–आधारित इन्टेलिजेन्ट ग्रिभेन्स मोनिटरिङ सिस्टम (IGMS) सुरु गर्न लागेको छ।

यस पहलको मुख्य उद्देश्य हालको गुनासो समाधान प्रणालीलाई आधुनिक बनाउँदै विभिन्न गुनासो प्लेटफर्महरूलाई एउटै एकीकृत डिजिटल प्रणालीमा समेट्नु हो। यसले गुनासोहरूको समाधान प्रक्रियालाई छिटो, पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउनेछ।

हाल दिल्लीका नागरिकहरूले PGMS, LG Listening Post, CPGRAMS तथा विभिन्न विभागीय पोर्टलमार्फत गुनासो दर्ता गर्दै आएका छन्। तर एउटै एकीकृत प्रणाली नहुँदा गुनासो दोहोरिनु, ढिलाइ हुनु तथा समन्वयको अभाव देखिँदै आएको छ। नयाँ इंटेलिजेन्ट ग्रिभेन्स मोनिटरिङ सिस्टम ले यी समस्याहरू समाधान गर्नेछ र सबै गुनासोलाई एउटै केन्द्रीय ड्यासबोर्डमा समेट्नेछ।

IIT कानपुरद्वारा विकास गरिँदै गरेको यस एआई–आधारित प्रणालीमा मेसिन लर्निङ, सेम्यान्टिक एनालाइसिस र डेटा इन्टेलिजेन्स जस्ता अत्याधुनिक प्रविधिहरू प्रयोग गरिनेछ। यस प्रणालीमार्फत अधिकारीहरूले एउटै ड्यासबोर्डमा सबै गुनासो हेर्न, वास्तविक समयमा अनुगमन गर्न र समयमै समाधान सुनिश्चित गर्न सक्नेछन्।

यस प्रणालीका प्रमुख विशेषताहरू यसप्रकार छन्—

• गुनासोहरूको स्वचालित विभागीय वर्गीकरण

• बारम्बार देखिने समस्याहरूको मूल कारण विश्लेषण (Root Cause Analysis)

• विभागीय कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन

• नक्कली वा अनावश्यक गुनासो हटाउन स्पाम फिल्टर

• OCR प्रविधिबाट हस्तलिखित तथा स्क्यान गरिएका कागजातको डिजिटल रूपान्तरण

यस परियोजनाअन्तर्गत IIT कानपुरले प्रणाली एकीकरण, साइबर सुरक्षा अडिट, भल्नरेबिलिटी मूल्याङ्कन, पेनिट्रेशन टेस्टिङ तथा दीर्घकालीन प्राविधिक मर्मतसम्भारको जिम्मेवारी लिनेछ। भविष्यमा गुनासोको संख्या बढे पनि प्रणाली सहज रूपमा सञ्चालन हुने गरी यसको संरचना तयार गरिएको छ।

यस अवसरमा सूचना प्रविधि मन्त्री पंकज कुमार सिंहले भने कि दिल्ली सरकार आधुनिक प्रविधिको माध्यमबाट शासन प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउने दिशामा प्रतिबद्ध छ। एआई–आधारित यो प्रणालीले नागरिक र प्रशासन दुवैलाई सशक्त बनाउने र निर्णय प्रक्रियालाई तीव्र बनाउने उनले बताए।

उनले थपे कि यो केवल प्रविधिगत सुधार मात्र होइन, नागरिक र सरकारबीचको विश्वास बलियो बनाउने महत्वपूर्ण पहल हो। प्रत्येक गुनासोलाई गम्भीरतापूर्वक विश्लेषण गरी समयमै समाधान गरेर सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर सुधार गर्नु नै सरकारको लक्ष्य हो।

यो एआई–आधारित प्रणाली दिल्लीको डिजिटल गभर्नेन्स यात्रामा एक महत्वपूर्ण उपलब्धि सावित हुनेछ र समावेशी, पारदर्शी तथा प्रभावकारी प्रशासनतर्फ सरकारको प्रतिबद्धता दर्शाउनेछ।