* होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठे संकट
तेहरान , 05 मार्च (हिं.स.)। अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांचा सहावा दिवस सुरू असताना युद्धाचा विस्तार आता मध्यपूर्वेच्या सीमांपलीकडे जाऊन हिंद महासागरापर्यंत पोहोचला आहे. एका बाजूला इराणमधील ३३ नागरी आणि लष्करी ठिकाणांवर मोठे हल्ले झाले आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला होर्मुझच्या सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठे संकट निर्माण आहे. माहितीनुसार, हल्ल्यांच्या पाच दिवसांत आतापर्यंत १,०४५ लोकांचा मृत्यू झाला असून ६,००० हून अधिक लोक जखमी झाले आहेत.
इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दावा केला आहे की अमेरिका आणि इस्रायलने ३३ नागरी ठिकाणांना लक्ष्य केले, ज्यात रुग्णालये, शाळा, तेहरानमधील प्रमुख आर्थिक केंद्र ‘ग्रँड बाजार’ आणि ऐतिहासिक ‘गोलिस्तान पॅलेस’ यांचा समावेश आहे.दरम्यान, कुर्दिश-इराणी सशस्त्र गटांनी उत्तर-पश्चिम इराणमध्ये सरकारविरोधात जमिनीवरून हल्ला सुरू केला आहे.
इराणचे दिवंगत सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांचे पुत्र मोजतबा खामेनेई हे देशाचे पुढील सर्वोच्च नेते होण्यासाठी सर्वात मजबूत दावेदार म्हणून पुढे आले आहेत. त्यांचे इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) सोबत घनिष्ठ संबंध असल्याचे मानले जाते.लष्करी आघाडीवर, श्रीलंकेच्या किनाऱ्याजवळ हिंद महासागरात एका अमेरिकन पाणबुडीने इराणच्या ‘आइरिस डेना’ या युद्धनौकेला टॉर्पेडो हल्ला करून बुडवले आहे. या घटनेत ८७ मृतदेह सापडले आहेत.
कूटनीतिक पातळीवर, स्पेनने अमेरिकेला आपल्या लष्करी तळांचा वापर करण्यास नकार दिला आहे. याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्पेनसोबत सर्व प्रकारचा व्यापार बंद करण्याची कठोर धमकी दिली आहे.इराणच्या प्रत्युत्तरात्मक हल्ल्यांमुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत तेलपुरवठा मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत होत आहे.
कुवैतमधील मुबारक अल-कबीर बंदराजवळ उभ्या असलेल्या एका तेलवाहू जहाजाजवळ स्फोट झाला आहे.तसेच सौदी अरेबियाची राजधानी रियाध येथे अमेरिकन दूतावासावर झालेल्या इराणी ड्रोन हल्ल्याची निंदा करण्यात आली आहे. वाढत्या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर कतारने अमेरिकन दूतावासाजवळील नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यास सुरुवात केली आहे.
इस्रायली सैन्याने तेहरानमधील लष्करी पायाभूत सुविधांवर नव्या हल्ल्यांची लाट सुरू केल्याची घोषणा केली आहे. अमेरिकन आणि पाश्चिमात्य अधिकाऱ्यांचा दावा आहे की त्यांनी इराणच्या लष्करी क्षमतेचा मोठा भाग नष्ट केला आहे.व्हाइट हाऊस या कारवाईचे समर्थन करत म्हणते की त्यांचा उद्देश इराणच्या नौदल आणि अण्वस्त्र महत्त्वाकांक्षा संपवणे हा आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या मते, “हा हल्ला झाला नसता तर इराण दोन आठवड्यांत अण्वस्त्र मिळवू शकला असता.”तथापि, एका सर्वेक्षणानुसार केवळ २५ टक्के अमेरिकन नागरिक या युद्धाला समर्थन देत आहेत. हे युद्ध आता लेबनानपर्यंत पोहोचले असून इस्रायल बेरूतवर हल्ले करत आहे आणि हिझबुल्लाहसोबत जोरदार गोळीबार सुरू आहे.
नाटोच्या हवाई संरक्षण प्रणालीने तुर्कीच्या हवाई क्षेत्रात एक इराणी बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाडले, ज्यामुळे हा संघर्ष खाडीबाहेरील देशांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न असल्याचे मानले जात आहे.उत्तर इराकमध्ये कुर्दिश सैन्य इराणविरोधी कारवाईसाठी ‘स्टँडबाय’वर आहे, तर चीनने अमेरिका आणि इस्रायलने ही लष्करी कारवाई तात्काळ थांबवावी अशी मागणी केली आहे.हा संघर्ष आता केवळ लष्करी मर्यादेत राहिलेला नाही. लेबनानपासून हिंद महासागरापर्यंत तो एक व्यापक प्रादेशिक आणि जागतिक संकट बनला आहे.
जागतिक व्यापारासाठी परिस्थिती अत्यंत गंभीर झाली आहे. आयआरजीसीने रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला बंद करण्याची घोषणा केली आहे, त्यामुळे समुद्री व्यापार जवळपास ठप्प झाला आहे.होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद होणे हे जागतिक ऊर्जा बाजार आणि सप्लाय चेनसाठी गंभीर इशारा मानले जात आहे. आता जगाचे लक्ष या प्रश्नावर आहे की कूटनीतिक प्रयत्न या मोठ्या संकटाला शांत करू शकतील का, की जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणखी एका मोठ्या आणि विनाशकारी धक्क्याचा सामना करावा लागेल.
—————
हिंदुस्थान समाचार / Priyanka Bansode
