বেইজিং, ০৭ আগষ্ট (হি.স.)। ভাৰতৰ পৰা মাত্ৰ ৩০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা য়াৰলুং জাংবো নদীত চীনে নিজৰ সীমান্তৰ ভিতৰতে মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। ভাৰতৰ য়াৰলুং জাংবো নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰ নামেৰে জনাজাত। য়াৰলুং জাংবো বান্ধ প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত চীনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰ পৰা পানীৰ সোঁত সম্পূৰ্ণৰূপে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। ৫ আগষ্টত জিঅ’পলিটিকেল মনিটৰত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিবেদনত চীনৰ জল উচ্চাকাংক্ষাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।
জিঅ’পলিটিকেল মনিটৰৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই প্ৰকল্পটো চীনৰ জল আধিপত্য হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিব যিয়ে বেইজিঙৰ কৌশলগত লাভৰ বাবে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰ মাজেৰে পানীৰ প্ৰবাহত হেতালি খেলিব পাৰিব। যদিও বেইজিঙে ইয়াৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ৰূপান্তৰ আৰু তিব্বত উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে ইয়াক প্ৰচাৰ কৰি আছে। সত্যটো হ’ল এই প্ৰকল্পটোৱে ইয়াৰ সুপৰিকল্পিত ভূ-ৰাজনৈতিক আধিপত্যৰ দিশটোলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে। ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ শক্তি সুৰক্ষাৰ ধাৰণাটোৰ বহু ওপৰলৈ গৈছে।
প্ৰতিবেদন অনুসৰি চীনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী লি কেকিয়াঙে এই প্ৰকল্পটো আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধন কৰি সমগ্ৰ দক্ষিণ এছিয়াতে পানীক কৌশলগত অস্ত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ইংগিত দিছে। এই প্ৰকল্পটোৱে থ্ৰী গৰ্জ বান্ধটো এৰি থৈ প্ৰায় ৭০ গিগাৱাট বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব। আঞ্চলিক উত্তেজনাৰ সময়ছোৱাত চীনে এই প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভ কৰিছে। চীনে যিয়েই নহওক তিব্বতী মালভূমিত বসতি স্থাপন কৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ লগতে অঞ্চলটোৰ বিশাল জলসম্পদসমূহৰ ওপৰত নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ শক্তিশালী কৰাৰ সাহস কৰি থাকে।
জিঅ’পলিটিকেল মনিটৰৰ তথ্য অনুসৰি চীনৰ অভিযন্তাসকলে নামচা বৰৱা ৰেঞ্জৰ ২০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ কেইবাটাও পথ খান্দি পাঁচ পৰ্যায়ৰ বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বিস্তৃত পৰিসৰৰ মাজেৰে নদীখনৰ প্ৰবাহক অন্য দিশলৈ ঠেলি দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। চীনৰ চৰকাৰী সংবাদ সংস্থা ছিনহুয়াই উল্লেখ কৰিছে যে এই “ষ্ট্ৰেইটিং” কামটো মানৱ ইতিহাসৰ অন্যতম অভিলাষী পৰ্বত অভিযান্ত্ৰিক প্ৰকল্প। এই কামৰ আনুমানিক ব্যয় ১.২ ট্ৰিলিয়ন ইউয়ান (১৬৭ বিলিয়ন ডলাৰ)। প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই প্ৰকল্পটো ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিঙৰ অগ্ৰাধিকাৰ। চীনৰ ব্যস্ত পূবৰ মহানগৰসমূহলৈ বিদ্যুৎ যোগান ধৰিবলৈ তিব্বতৰ জলবিদ্যুৎ সম্ভাৱনাক টেপ কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে বেইজিঙে। চীনৰ মুঠ জলবিদ্যুৎ ক্ষমতাৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ তিব্বতে অৰিহণা যোগায়।
প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে ডংফাং ইলেক্ট্ৰিক, ছিয়ুয়ান ইলেক্ট্ৰিক, পিংগাও গ্ৰুপ, এক্সজে ইলেক্ট্ৰিক আদি কোম্পানীয়ে এই বান্ধ প্ৰকল্পত বিনিয়োগৰ বাবে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে। অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষকসকলে ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছে যে এই প্ৰকল্পই চীনৰ জিডিপি বৃদ্ধি ০.১ শতাংশ পইণ্ট বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। এই প্ৰকল্পৰ বাবে চীনে ৰাষ্ট্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত নিগম হিচাপে চীন ইয়াজিয়াং গ্ৰুপ গঠন কৰিছে। ২০০০ চনৰ পৰা বেইজিঙে তিব্বতত কমেও ১৯৩টা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প নিৰ্মাণ কৰিছে। ইয়াৰে প্ৰায় ৮০ শতাংশক বৃহৎ বা বিশাল প্ৰকল্প হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ৬০ শতাংশতকৈ অধিক প্ৰকল্প প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত আছে। এইবোৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে ১২ লাখৰো অধিক বাসিন্দাক স্থানচ্যুত কৰিব লাগিব। অগণন পবিত্ৰ স্থান ধ্বংস হ’ব। এই উন্নয়ন কৌশলৰ মানৱীয় ব্যয় তিব্বতী সম্প্ৰদায়ৰ বাবে অতি গধুৰ হৈ পৰিছে। তিব্বতৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ধাৰাবাহিকভাৱে ধ্বংস হৈ আছে।
প্ৰতিবেদন অনুসৰি চীনে যিকোনো মূল্যৰ বিনিময়ত ইয়াৰলুং জাংবো বান্ধ প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰিব। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২৪ চনত কামটক বান্ধ প্ৰকল্পৰ বিৰোধিতা কৰা প্ৰতিবাদকাৰীৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিছিল।ভাৰতে পাকিস্তানৰ সৈতে সিন্ধু জল সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ মাত্ৰ কেইমাহমানৰ পিছত বেইজিঙৰ বান্ধ নিৰ্মাণৰ ঘোষণাৰ সময়ে ইয়াৰ আঞ্চলিক প্ৰভাৱ আৰু অধিক গভীৰ কৰি তুলিছে। চীনৰ এই সিদ্ধান্তই দক্ষিণ এছিয়াত জল কূটনীতিৰ উদীয়মান গতিশীলতাৰ প্ৰতীক। মথাউৰিটোৰ অৱস্থানে ইয়াৰ ভূ-কৌশলগত গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰে। ভাৰতৰ সৈতে চীনৰ বিবাদিত সীমান্তৰ পৰা মাত্ৰ ৩০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বিশ্বৰ আটাইতকৈ গভীৰ আৰু বহল উপত্যকা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত অৱস্থিত এই বান্ধটো কেইবাটাও ভূ-ৰাজনৈতিক ফল্ট লাইনৰ সংগমস্থলীত অৱস্থিত। ইয়াৰলুং জাংবো নদী নামচা বৰৱা পৰ্বতমালাৰ চাৰিওফালে মেৰিয়াই ৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ঠেককৈ নামিছে।
চীনৰ মথাউৰিৰ ফলত কোটি কোটি লোকৰ প্ৰভাৱ পৰিব য়াৰলুং জাংবো নদী ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ই প্ৰায় ১৩ কোটি বাসিন্দা আৰু অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অন্যান্য উত্তৰ-পূব প্ৰদেশৰ ৬০ লাখ হেক্টৰ কৃষিভূমিক খাদ্য যোগান ধৰে। বাংলাদেশত এই জলপথটোৱে ৫৫ শতাংশ জলসিঞ্চনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ লগতে দুই লাখ মাছমৰীয়াৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ মীনপালন ৰক্ষণাবেক্ষণ দিয়ে। এই একাডেমিক অধ্যয়নত হিমালয়ৰ দৰে ভূমিকম্পজনিত অস্থিৰ অঞ্চলত বৃহৎ পৰিসৰৰ বান্ধ প্ৰকল্পৰ ফলত পৰিৱেশজনিত বিপদৰ সতৰ্কবাণী দিয়া হৈছে। ২০৩০ চনৰ ভিতৰত এই প্ৰকল্পটো সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।
গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে উচ্চ মেকং নদীত চীনৰ ১১টা বিশাল মথাউৰিৰ ফলত বিগত দুটা দশকত তলৰ অঞ্চলত খৰাং পৰিস্থিতি অধিক ভয়াৱহ হৈ পৰিছে। ইয়াৰ ফলত থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম আৰু কম্বোডিয়ালৈ পানীৰ সুবিধা সীমিত। ইয়াৰ উপৰিও ই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতিসাধন কৰাৰ লগতে নদীৰ পাৰত খহনীয়াৰ সৃষ্টি কৰিছে। প্ৰাকৃতিক প্ৰবাহক আওকাণ কৰি চীনে শক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে বান্ধ পৰিচালনাৰ পদ্ধতিৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ বাবেও একেধৰণৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছে যে চীনৰ জল-আধিপত্যৰ আৰ্হিটোৱে মানৱতাৰ আটাইতকৈ প্ৰয়োজনীয় সম্পদক লৈ ভৱিষ্যতে সংঘাতৰ ভেটি স্থাপন কৰা যেন লাগে।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া
