ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਸ, ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਦੋਸ਼
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਐਬਟਾਬਾਦ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ETPB) ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਏ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀ ‘ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਬੁਟੀਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਇਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼
ਇਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਿਤ, ETPB ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ, ਅਟਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ETPB ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਐਬਟਾਬਾਦ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਵਾਹਿਦ ਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੇ ETPB ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ETPB ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਰਾਇਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਬਹਾਲੀ ਜਾਂ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ, ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਰਕੀਟ” ਅਤੇ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਲੀ” ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, 1818 ਤੋਂ 1849 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾ-ਐਬਟਾਬਾਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ
ਐਬਟਾਬਾਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦ: ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ
1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਐਬਟਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ, ਇਮਾਰਤ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਖੰਡਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਢਾਹੁਣ ਅਤੇ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਜੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ” ਨਾਮ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ “ਸਚਖੰਡੀ ਵਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰ” ਵਾਕ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਐਬਟਾਬਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
