लखनऊ, 10 नोभेम्बर (हि.स.)। भारतको राजनीति अब केवल देशको सीमाभित्र सीमित छैन। पछिल्ला घटनाक्रम र सत्ताका बदलिँदै गएका समीकरणहरूले यसलाई विश्व राजनीतिका अध्ययन बिन्दु बनाइदिएका छन्। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, भारतमा देखा परिरहेको नयाँ राजनीतिक चेतना अब २०२७ को उत्तर प्रदेश विधानसभा चुनाउ र २०२९ को लोकसभा चुनाउको दिशा र दशा तय गर्नेछ। शिकागोमा बसोबास गर्ने अप्रवासी भारतीय प्रा. रविशंकर पाठकले भने, अहिले विश्वको नजर भारतमा केन्द्रित छ, जहाँ लोकतन्त्र केवल प्रणाली होइन, जनसहभागिताको शक्ति बनेको छ। पछिल्ला एक दशकमा योजनाहरू, जनकल्याण, डिजिटल कनेक्टिभिटी र युवाहरूको भूमिकाले राजनीतिका परिभाषा नै परिवर्तन गरिदिएको छ।
भारत: लोकतन्त्रको रोल मोडेलअमेरिका, बेलायत, फ्रान्स र जापानका राजनीतिक विश्लेषकहरूले भारतलाई २१औँ शताब्दीको लोकतान्त्रिक प्रयोगशाला भनेका छन्। उनीहरूका अनुसार, भारतमा जसरी जनता योजनासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिँदै गएको छ, त्यो विश्वका धेरै लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूका लागि प्रेरक मोडेल बनेको छ। राजनीतिक विश्लेषक प्रा. आनन्द शंकर सिंहका अनुसार, २०२७ को उत्तर प्रदेशको चुनाउ केवल राज्यको चुनाउ रहने छैन, यो २०२९ को लोकसभा चुनाउको आधार बन्नेछ। उत्तर प्रदेशका जनताको झुकाउ जस दिशामा हुनेछ, त्यही दिशा राष्ट्रिय राजनीतिलाई तय गर्नेछ।
नयाँ सामाजिक समीकरणअनुसार रणनीति बनाउँदै दलहरूभारतको सबैभन्दा ठूलो राज्य उत्तर प्रदेश अब राष्ट्रिय राजनीतिका केन्द्रमा परिणत भएको छ। २०२७ को विधानसभा चुनाउमा युवाहरू, महिलाहरू र नयाँ मतदाताहरू निर्णायक भूमिका खेल्नेछन्। धार्मिक, जातीय र विकासका मुद्दाहरूको सट्टा अब रोजगार, प्रविधि र सुशासन मुख्य विषय बन्दै गएका छन्। भाजपा, सपा, काङ्ग्रेस र बसपा जस्ता दलहरूले आफ्ना रणनीतिहरू नयाँ सामाजिक समीकरणअनुसार पुनःनिर्माण गरिरहेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, २०२७ को यूपी चुनाउको परिणामले सिधै २०२९ को लोकसभा चुनाउको दिशा निर्धारण गर्नेछ। यदि जनता विकास र स्थिरताका पक्षमा जान्छ भने केन्द्रमा त्यही प्रवृत्ति बलियो हुनेछ।
युवा र महिला मतदाता: राजनीतिको गेम–चेन्जरप्रा. राकेश तिवारीका अनुसार, यो दशकको सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन यही हो कि जनता अब केवल दर्शक होइन, निर्णायक शक्ति बनिसकेको छ। सामाजिक सञ्जालमा युवा पुस्ता खुलेर आफ्ना विचार र असन्तोष व्यक्त गरिरहेका छन्। नीतिहरूमा प्रत्यक्ष संवाद र डिजिटल सहभागिताले राजनीतिक जवाफदेहिता बढाएको छ। महिला मतदाताहरू अहिले “गोप्य मतदाता” का रूपमा चुनाउका नतिजामा प्रभाव पारिरहेका छन्।
भारत मोडेल अफ डेमोक्रेसी २.० : २०२९ को चुनाउ बन्ने विश्व नेतृत्वको परीक्षाउनले भने, २०२९ को लोकसभा चुनाउ केवल भारतको होइन, विश्व राजनीतिका दिशानिर्देशक बन्नेछ। भारतको अर्थव्यवस्था, परराष्ट्र नीति, रक्षा र प्रविधिमा बढ्दो भूमिकाले विश्वको ध्यान तानेको छ। यो चुनाउले तय गर्नेछ कि भारत एशियाको नेतृत्व गर्छ वा विश्व नीतिनिर्माणमा अमेरिका–युरोपको बराबरीमा उभिन्छ। धेरै देशका थिङ्क ट्याङ्कहरूले यसलाई “भारत मोडेल अफ डेमोक्रेसी २.०” का रूपमा हेरेका छन्।
भारतको लोकतन्त्र: विश्वका लागि उदाहरण
भारतको राजनीति अब भावना र वचनभन्दा अगाडि बढेर प्रदर्शन र परिणाममा केन्द्रित भएको छ। यही परिवर्तन २०२७ र २०२९ दुबैमा निर्णायक हुने विश्लेषक लभकुमार मिश्रको मत छ। उनका अनुसार, भारतको लोकतन्त्र अहिले विश्व सन्दर्भमा रोल मोडेल बन्दै गएको छ, जहाँ जनता सरकारलाई जवाफदेही बनाउँदैछ र यही लोकतन्त्रको वास्तविक शक्ति हो।
विश्वमञ्चमा भारतीय लोकतन्त्रको चमक
भारतको राजनीति अहिले विश्वमञ्चमा जीवन्त लोकतन्त्रको प्रतीक बनेको छ। २०२७ को उत्तर प्रदेश चुनाउ यसको पहिलो परीक्षा हुनेछ र २०२९ को लोकसभा चुनाउले यो निर्धारण गर्नेछ कि भारत विश्व राजनीतिमा लोकतान्त्रिक नेतृत्वको अग्रपंक्तिमा उभिन्छ कि हुँदैन। जनताको चेतना, युवाहरूको सहभागिता र सामाजिक सञ्जालको संवादले भारतलाई नयाँ राजनीतिक युगतर्फ लैजाँदैछ, जहाँ सत्ता जनताबाट चल्छ र जनता विश्वलाई दिशा दिन्छ।
जनताको सोचले बदल्यो राजनीतिका समीकरणराजनीतिक विश्लेषक चन्द्रमा तिवारीका अनुसार, सत्ता र प्रतिपक्षबीच नयाँ समीकरणहरू बनिरहेका छन्, जसले आगामी विधानसभा र लोकसभा चुनाउहरूको दिशा निर्धारण गर्नेछ। राजनीतिक दलहरूले अब आफ्ना रणनीतिहरूमा क्षेत्रीय मुद्दासँगै राष्ट्रिय महत्वका विषयहरूलाई पनि प्राथमिकता दिन थालेका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, जनताको बदलिँदो सोच, युवाहरूको सहभागिता र सामाजिक सञ्जालमा सक्रियताले राजनीतिक वातावरण पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरेको छ। केन्द्रिय स्तरका नयाँ नीतिहरू र योजनाहरूले राज्यस्तरका चुनावी समीकरणहरूमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन्।प्रतिपक्षी दलभित्रको असन्तोष र नयाँ गठबन्धनका सम्भावनाहरू पनि चर्चामा छन्। राजनीतिक हलकाहरूको धारणा छ कि आगामी चुनाउमा पुराना समीकरणहरू भत्किएपछि सत्तामा आउने दलका लागि जनसंवाद र स्थानीय मुद्दामा बलियो पकड निर्णायक हुनेछ।
हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी
