इतिहासका पानामा १२ दिसम्बर: १९११ मा बद्लिएको थियो देशको राजधानी
नयॉं दिल्ली, 11 दिसम्बर (हि.स.)। देशको राजधानी दिल्लीको इतिहास १२ दिसम्बरको मितिसँग विशेष रूपमा जोडिएको छ। सन् 1911 मा यही दिन भारतको राजधानी कलकत्ता (हाल कोलकाता) बाट परिवर्तन गरी दिल्ली बनाइने ऐतिहासिक निर्णय गरिएको थियो। यो घोषणा ब्रिटेनका राजा जर्ज पञ्चम र रानी मेरीले दिल्ली भ्रमणका क्रममा गरेका थिए।
त्यस समय ब्रिटिश शासक भारतको भ्रमणमा थिए र दिल्लीको बाहिरी क्षेत्रमा आयोजित भव्य दिल्ली दरबारमा राजधानी स्थानान्तरणको घोषणा गरेका थिए। यो निर्णय प्रशासनिक दृष्टिले मात्र महत्वपूर्ण थिएन, यसले भारतको राजनीतिक र शहरी विकासको दिशेमै परिवर्तन ल्यायो।
दिल्लीलाई नयाँ राजधानी चयन गर्नुका पछाडि ब्रिटिश प्रशासनले विभिन्न रणनीतिक र भौगोलिक कारण प्रस्तुत गरेको थियो। देशको मध्यभागमा अवस्थित भएकाले दिल्लीलाई अधिक उपयुक्त मानियो। यही निर्णयपछि नयाँ दिल्ली निर्माणको रूपरेखा तयार पारियो, जसलाई पछि एडविन लुटियन्स र हर्बर्ट बेकरको निगरानीमा विकसित गरियो।
१२ दिसम्बरको दिन यस कारण पनि महत्वपूर्ण छ, किनकि यस दिन केवल राजधानी परिवर्तनको निर्णय मात्र थिएन, तर यो भारतको आधुनिक प्रशासनिक तथा राजनीतिक संरचनाको आधार निर्माण गर्ने कदम थियो, जसले पछि दिल्लीलाई राष्ट्रिय शक्ति र पहिचानको केन्द्र बनायो।
महत्वपूर्ण घटनाक्रम1787 – पेन्सिल्भेनिया अमेरिकी संविधान स्वीकार गर्ने दोस्रो प्रान्त बन्यो।
1800 – वाशिङ्गटन डीसी अमेरिकाको राजधानी बनाइयो।
1822 – अमेरिकाले मेक्सिकोलाई स्वतन्त्र राष्ट्रका रूपमा मान्यता दियो।
1884 – अष्ट्रेलिया र इङ्ग्ल्यान्डबीच पहिलो क्रिकेट टेस्ट खेलेयो।
1911 – जर्ज पंचम र मेरी भारतका सम्राटका रूपमा भारत आए।
1911 – भारतको राजधानी कलकत्ताबाट दिल्ली सारियो।
1917 – फ्रेन्च आल्प्समा रेल दुर्घटना, ५४३ जनाको मृत्यु।
1936 – चीनका नेता च्याङ काई शेकले जापानविरुद्ध युद्ध घोषणा गरे।
1971 – भारतीय संसदले पूर्व राजाहरुलाई दिइँदै आएका सुविधाहरू रद्द गर्यो।
1981 – पेरुका पूर्व प्रतिनिधि जाभियर पेरेज दे कुइयार संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव निर्वाचित।
1990 – टी.एन. शेषन मुख्य निर्वाचन आयुक्त नियुक्त।
1992 – हैदराबादको हुसैन सागर तालमा विशाल बुद्ध प्रतिमा स्थापना।
1996 – भारत–बंगलादेशबीच गंगाजल बाँडफाँडसम्बन्धी ३० वर्षे सन्धिमा हस्ताक्षर।
1998 – अमेरिकी सदनको न्यायिक समितिबाट बिल क्लिन्टनविरुद्ध महाभियोग चलाउने अनुमति।
2001 – भारतले नेपाललाई दुई ‘चिता’ हेलिकप्टर तथा हतियार प्रदान गर्यो।
2007 – पेरु अदालतले पूर्व राष्ट्रपति अल्बर्टो फुजीमोरीलाई ६ वर्ष कैद र १३,००० डलर जरिवाना।
2007 – मलेशियाले तान सेङ्ग सुनलाई भारतका लागि नयाँ राजदूत नियुक्त गर्यो।
2007 – अमेरिकी संसदले म्यानमारमाथि नयाँ प्रतिबन्ध।
2008 – प्रशासनिक सुधार आयोगका अध्यक्ष एम. वीरप्पा मोइलीद्वारा सेवामा सुधारका सिफारिस।
2008 – रमन सिंह छत्तीसगढ र शिवराज सिंह चौहान मध्यप्रदेशका मुख्यमन्त्री बने।
2009 – एनीस पार्करको विजयसँगै ह्युस्टनले समलैंगिक मेयर चयन गर्ने सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी शहर बन्यो।
2015 – पेरिसमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी ऐतिहासिक सम्झौता, १९५ देश ग्रीनहाउस उत्सर्जन कटौतीमा सहमत।
2018 – १५ वर्षमुख्यमन्त्री रहेपछि शिवराज सिंह चौहानले पदबाट राजीनामा दिए।
2018 – शक्तिकान्त दास भारतीय रिजर्भ बैंकका २५औँ गभर्नर बने।
2019 – राष्ट्रपति रामनाथ कोविन्दले संशोधित नागरिकता (सीएए) लाई स्वीकृति दिए।
2019 – संसदले एससी/एसटी आरक्षण अवधि दस वर्ष बढाउने विधेयक पारित गर्यो।
2019 – रुसको एक मात्र विमानवाहक पोतमा आर्कटिक शिपयार्डमा आगो लाग्यो।
जन्म1872 – बालकृष्ण शिवराम मुंजे – स्वतन्त्रता सेनानी, हिन्दू महासभाका अध्यक्ष।
1931 – सोकर जानकी – भारतीय फिल्म अभिनेत्री।
1938 – खलील धनतेजवि – प्रसिद्ध गुजराती गजलकार।
1940 – शरद पवार – वरिष्ठ भारतीय राजनीतिज्ञ।
1949 – रजनीकान्त – तमिल तथा हिन्दी फिल्म अभिनेता।
1954 – हेमन्त करकरे – मुम्बई एटीएस प्रमुख, आईपीएस अधिकारी।
1958 – भी. मुरलीधरन – भाजपा नेता।
1959 – कृष्णमाचारी श्रीकान्त – भारतीय क्रिकेट टोलीका पूर्व कप्तान।
1981 – युवराज सिंह – पूर्व भारतीय क्रिकेटर।
1997 – रवि कुमार दहिया – भारतीय फ्रीस्टाइल पहलवान।
निधन1964 – मैथिलीशरण गुप्त – राष्ट्रकवि, प्रख्यात हिन्दी कवि।
2000 – जेएच पटेल – जनता दलका राजनीतिज्ञ, कर्नाटकका १५औँ मुख्यमन्त्री।
2004 – सय्यद मीर कासिम – कश्मीरका पूर्व मुख्यमन्त्री।
2005 – रामानन्द सागर – ‘रामायण’ धारावाहिकका निर्माता।
2012 – नित्यानन्द स्वामी – उत्तराखण्डका पहिलो मुख्यमन्त्री।
महत्वपूर्ण दिवसअखिल भारतीय हस्तशिल्प सप्ताह (०८–१४ दिसम्बर)
हवाई सुरक्षा दिवस (सप्ताह)
हिन्दुस्थान समाचार / भवानी थामी
