यमुना एक्सप्रेसवे इंडस्ट्रियल डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (YEIDA) च्या उच्चस्तरीय प्रतिनिधीमंडळाने सोमवारी राजस्थान स्टेट इंडस्ट्रियल डेव्हलपमेंट अँड इन्व्हेस्टमेंट कॉर्पोरेशन (RIICO) च्या नीमराणा येथील जपानी औद्योगिक उद्यानाला धोरणात्मक अभ्यासदौरा केला. राजस्थानमध्ये उभारलेल्या जपानी औद्योगिक उद्यानाच्या विकास व कार्यपद्धतीचा अभ्यास करून, उत्तर प्रदेशातील YEIDA क्षेत्रात प्रस्तावित जपानी औद्योगिक शहरासाठी पुनरुत्पादित करता येतील अशा सर्वोत्तम पद्धती समजून घेणे हा या दौर्याचा उद्देश होता.
YEIDA च्या प्रतिनिधीमंडळाचे नेतृत्व सीईओ आर.के. सिंग यांनी केले, तर अतिरिक्त सीईओ शैलेंद्र कुमार भाटिया सह-अध्यक्ष होते. बैठकीत ED, EPCMD-इंडिया, RIICO चे उपमहाव्यवस्थापक संजय बगाडिया तसेच जागतिक सल्लागार संस्था अर्न्स्ट अँड यंग (EY) चे प्रतिनिधी सहभागी झाले. RIICO च्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी नीमराणा जपानी औद्योगिक क्षेत्राच्या नियोजन, अंमलबजावणी आणि व्यवस्थापनाबाबत सविस्तर माहिती दिली. हे क्षेत्र भारतातील जपानी कंपन्यांसाठी महत्त्वाचे गुंतवणूक केंद्र म्हणून उदयास आले आहे.
चर्चेदरम्यान RIICO अधिकाऱ्यांनी नीमराणा जपानी झोनच्या उत्क्रांतीवर सविस्तर सादरीकरण केले आणि जपानी गुंतवणूकदारांच्या विशिष्ट गरजा लक्षात घेऊन हा प्रकल्प कसा संकल्पित व विकसित करण्यात आला, यावर प्रकाश टाकला. सानुकूल भूखंड वाटप, क्षेत्रनिहाय झोनिंग आणि आंतरराष्ट्रीय उत्पादन कंपन्यांच्या कार्यसंस्कृतीशी सुसंगत पायाभूत सुविधांचे महत्त्व यावर चर्चा झाली.
जपानी कंपन्यांना दिल्या जाणाऱ्या प्रोत्साहन चौकटीवरही विशेष भर देण्यात आला—यामध्ये आर्थिक सवलती, प्रशासकीय सुलभीकरण आणि सिंगल-विंडो मंजुरी यांचा समावेश होता, ज्यामुळे सातत्यपूर्ण परकीय गुंतवणूक आकर्षित झाली. तसेच, विश्वासार्ह वीजपुरवठा, पाणी उपलब्धता, कचरा व्यवस्थापन प्रणाली, लॉजिस्टिक्स कार्यक्षमता आणि कामगारांसाठी निवासव्यवस्था अशा गुंतवणूकदार-केंद्रित गरजांची पूर्तता दीर्घकालीन यशासाठी कशी निर्णायक ठरते, हेही स्पष्ट करण्यात आले.
YEIDA पथकाने या घटकांचा उत्तर प्रदेशातील आगामी जपानी औद्योगिक शहरासाठी कसा उपयोग करता येईल, याचा सखोल अभ्यास केला. “नीमराणा मॉडेल” हे YEIDA च्या मास्टर प्लॅनिंग प्रक्रियेचे अनुकूलन करण्यासाठी किती उपयुक्त ठरू शकते, विशेषतः औद्योगिक क्षेत्रांना वाहतूक पायाभूत सुविधा, निवासी भाग आणि सामाजिक सोयींसोबत एकत्रित करून समग्र औद्योगिक परिसंस्था उभारण्याच्या दृष्टीने, यावर चर्चा झाली.
तांत्रिक सत्रानंतर YEIDA प्रतिनिधीमंडळाने नीमराणा येथील जपानी औद्योगिक उद्यानाचा प्रत्यक्ष पाहणी दौरा केला. यामध्ये पायाभूत सुविधा, रस्ते जाळे, युटिलिटी कॉरिडॉर आणि जागेवरील सुविधा यांचा अभ्यास करण्यात आला. औद्योगिक भूखंडांची मांडणी, सामायिक पायाभूत सुविधांचे व्यवस्थापन आणि गुंतवणूकदार सेवांची कार्यक्षम अंमलबजावणी यांची प्रत्यक्ष माहिती अधिकाऱ्यांना मिळाली.
दौर्यानंतर YEIDA चे सीईओ आर.के. सिंग यांनी राजस्थान सरकार आणि RIICO नेतृत्वाचे आभार मानले. त्यांनी सांगितले की नीमराणामधून मिळालेले धडे—विशेषतः भू-वाटपाचे स्थानिकीकरण, गुंतवणूकदार-केंद्रित नियोजन आणि विशेषीकृत पायाभूत सुविधा—YEIDA क्षेत्रात जागतिक दर्जाचे जपानी औद्योगिक उद्यान विकसित करण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतील. या उपक्रमामुळे उत्तर प्रदेशाची जागतिक गुंतवणूक गंतव्य म्हणून प्रतिमा अधिक बळकट होईल, असेही त्यांनी नमूद केले.
या संवादादरम्यान YEIDA नेतृत्वाने औद्योगिक क्लस्टर-आधारित विकास पद्धतीसह प्राधिकरणाच्या व्यापक मास्टर प्लॅनिंग दृष्टीकोनाबाबत माहिती दिली. विशेषतः जेवर येथे उभारण्यात येत असलेल्या नोएडा इंटरनॅशनल एअरपोर्टच्या पार्श्वभूमीवर, YEIDA च्या औद्योगिक क्षेत्रांतील बहुविध (मल्टिमोडल) कनेक्टिव्हिटीचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले. हा विमानतळ औद्योगिक वाढ, लॉजिस्टिक्स आणि परकीय गुंतवणुकीसाठी प्रमुख प्रवर्तक ठरण्याची अपेक्षा आहे.
दौर्याचा समारोप YEIDA पथकाच्या औपचारिक आभारप्रदर्शनाने झाला. भारताच्या औद्योगिक विकास अजेंडाला पुढे नेण्यासाठी आंतर-राज्य सहकार्याचे महत्त्व यावेळी अधोरेखित करण्यात आले. अशा ज्ञान-सामायिकरण उपक्रमांमुळे यशस्वी मॉडेल्सची पुनरावृत्ती होऊन, राज्यांमध्ये शाश्वत आणि गुंतवणूकदार-अनुकूल औद्योगिक वाढ सुनिश्चित होते, असे अधिकाऱ्यांनी नमूद केले.
YEIDA ही उत्तर प्रदेशातील यमुना एक्सप्रेसवेच्या लगतच्या औद्योगिक कॉरिडॉरच्या नियोजित विकासाची जबाबदारी सांभाळते. मजबूत पायाभूत सुविधा, जागतिक कनेक्टिव्हिटी आणि एकात्मिक शहरी नियोजनाच्या आधारावर शाश्वत, तंत्रज्ञानाधारित औद्योगिक केंद्रे उभारणे हा या प्राधिकरणाचा मुख्य उद्देश आहे.
