इराणचा दावा: अमेरिकेचे F-35 फायटर जेट स्वदेशी इन्फ्रारेड प्रणालीने नष्ट केले
इराणने आधुनिक युद्धतंत्रात मोठी प्रगती केल्याचा दावा केला आहे. त्यांनी स्वदेशी इन्फ्रारेड-आधारित हवाई संरक्षण प्रणाली वापरून अमेरिकेचे F-35 फायटर जेट यशस्वीरित्या पाडल्याचे म्हटले आहे. इराणच्या सरकारी प्रसारमाध्यमांनुसार, इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने त्यांच्या देशात विकसित केलेल्या “माजिद” प्रणालीचा वापर करून ही कारवाई केली. जर याची पडताळणी झाली, तर जगातील सर्वात प्रगत स्टील्थ फायटर जेट युद्धात निष्प्रभ केल्याची ही पहिली ज्ञात घटना ठरेल. F-35 लाइटनिंग II हे अमेरिकेच्या हवाई वर्चस्वाचे प्रतीक मानले जाते, जे रडार चुकवण्यासाठी आणि अत्यंत अत्याधुनिक हवाई संरक्षण जाळ्यांना भेदण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. मात्र, इराणचा दावा आहे की त्यांनी या विमानातील एक प्रमुख कमकुवतपणा—त्याची उष्णता-संकेत (heat signature)—ओळखला आणि इन्फ्रारेड ट्रॅकिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करून त्याचा फायदा घेतला. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की या दाव्यांची अद्याप स्वतंत्रपणे पडताळणी झालेली नाही आणि जागतिक संरक्षण विश्लेषक त्यांच्या सत्यतेचे मूल्यांकन करताना सावध भूमिका घेत आहेत.
इराणने F-35 कसे शोधले आणि नष्ट केले असा दावा केला आहे
इराणच्या अहवालानुसार, F-35 ला पारंपारिक रडार शोधण्याऐवजी त्याच्या इन्फ्रारेड उत्सर्जनाद्वारे लक्ष्य करण्यात आले. माजिद हवाई संरक्षण प्रणाली, जी उष्णता-शोधक तंत्रज्ञानावर कार्य करते, विमानांच्या इंजिनमधून उत्सर्जित होणारी थर्मल रेडिएशन शोधण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे. F-35 ज्या रडार-आधारित प्रणालींना चुकवण्यासाठी विशेषतः बनवले आहे, त्यांच्या विपरीत, इन्फ्रारेड प्रणाली उष्णता-संकेतांवर लक्ष केंद्रित करतात, जे पूर्णपणे लपवणे खूप कठीण आहे. इराणचा दावा आहे की माजिद प्रणालीने विमानाचा जवळून मागोवा घेतला आणि एकाच क्षेपणास्त्राने ते नष्ट केले, ज्यामुळे अचूकता आणि परिणामकारकता दोन्ही दिसून आली. या प्रणालीची नोंदवलेली श्रेणी 700 मीटर ते 6 किलोमीटर दरम्यान आहे, ज्यामुळे शत्रूची विमाने कमी उंचीवर कार्यरत असताना पॉइंट डिफेन्स परिस्थितीसाठी ती विशेषतः योग्य ठरते. इराणच्या अधिकाऱ्यांनी असे सुचवले आहे की F-35 च्या ऑनबोर्ड इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणाली, ज्या सामान्यतः रडार सिग्नल जॅम करतात, या प्रकारच्या धोक्याविरुद्ध अप्रभावी ठरल्या, ज्यामुळे विमान असुरक्षित राहिले.
इराणची फसवी रणनीती आणि सामरिक फसवणूक
इराणने एक व्यापक रणनीती देखील मांडली आहे, ज्यामुळे या कारवाईला यश मिळाल्याचा त्यांचा दावा आहे. या अहवालानुसार, इराणच्या सैन्याने संघर्षाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात जाणूनबुजून त्यांच्या वास्तविक रडार प्रणाली बंद केल्या आणि त्याऐवजी फसवी (decoy) प्रतिष्ठापने वापरली. या फसवी प्रतिष्ठापनांनी वास्तविक रडार प्रणालींसारखे सिग्नल उत्सर्जित केले, ज्यामुळे अमेरिका आणि इस्रायली सैन्याची दिशाभूल झाली आणि त्यांना वाटले की इराणची हवाई संरक्षण पायाभूत सुविधा नष्ट झाली आहे. एकदा ही धारणा स्थापित झाल्यावर, इरा
**इराणचा ‘माजिद’ संरक्षण प्रणालीचा दावा: आधुनिक हवाई युद्धाचे बदलते स्वरूप**
इराणने दावा केला आहे की, त्याने आपली खरी प्रणाली पुन्हा सक्रिय केली आहे आणि ‘माजिद’ सारख्या इन्फ्रारेड-आधारित संरक्षण प्रणालींना महत्त्वाच्या ठिकाणी तैनात केले आहे. हा दृष्टिकोन, जर अचूक असेल, तर आधुनिक युद्धात फसवणूक आणि वेळेचा सुनियोजित वापर दर्शवतो. सुरक्षिततेची खोटी भावना निर्माण करून, इराणने शत्रूंना F-35 सारख्या उच्च-मूल्याच्या मालमत्ता वादग्रस्त प्रदेशात अधिक खोलवर तैनात करण्यास प्रोत्साहित केले असावे, जिथे त्यांना अधिक प्रभावीपणे लक्ष्य केले जाऊ शकते. ही रणनीती हवाई संरक्षणाचे विकसित स्वरूप अधोरेखित करते, जिथे तांत्रिक नवोपक्रम आणि रणनीतिक दिशाभूल यांचा संगम होतो.
**आधुनिक हवाई युद्ध आणि जागतिक लष्करी संतुलनावर परिणाम**
हा दावा, जर खरा ठरला, तर जागतिक लष्करी रणनीतीसाठी त्याचे महत्त्वपूर्ण परिणाम होऊ शकतात. F-35 हे अमेरिका आणि तिच्या मित्र राष्ट्रांच्या हवाई सामर्थ्याच्या सिद्धांतामध्ये महत्त्वाचे राहिले आहे, ज्याची गुप्त क्षमता, प्रगत सेन्सर्स आणि बहु-भूमिका कार्यक्षमतेसाठी प्रशंसा केली जाते. इन्फ्रारेड तंत्रज्ञानाचा वापर करून यशस्वी अडथळा (इंटरसेप्शन) हे सूचित करेल की, आधुनिक युद्ध परिस्थितीत केवळ गुप्तता (स्टेल्थ) ही अभेद्यतेची हमी देऊ शकत नाही. यामुळे प्रति-इन्फ्रारेड तंत्रज्ञानामध्ये वाढीव गुंतवणूक होऊ शकते, तसेच प्रतिकूल वातावरणात प्रगत विमाने कशी तैनात केली जातात याच्या पुनर्मूल्यांकनाकडे लक्ष वेधले जाऊ शकते. याव्यतिरिक्त, इराणच्या स्रोतांनी दावा केल्यानुसार, अमेरिका आणि मित्र राष्ट्रांच्या ड्रोन आणि इतर हवाई मालमत्तेच्या कथित नुकसानीमुळे, विकसित होत असलेल्या धोक्यांच्या परिस्थितीत हवाई श्रेष्ठत्व राखण्यात एक व्यापक आव्हान निर्माण झाले आहे. मात्र, संरक्षण तज्ञांनी यावर जोर दिला आहे की, स्वतंत्र पडताळणीशिवाय या दाव्यांना सावधगिरीने पाहिले पाहिजे. संघर्षांमध्ये अनेकदा माहिती युद्ध (information warfare) समाविष्ट असते, जिथे वास्तवाइतकेच दृष्टिकोन प्रभावित करण्यासाठी कथा तयार केल्या जातात.
ही परिस्थिती लष्करी संघर्षांची वाढती गुंतागुंत देखील दर्शवते, जिथे तांत्रिक प्रगतीमुळे सामर्थ्याची गतिशीलता वेगाने बदलत आहे. F-35 संदर्भातील विशिष्ट दावा सिद्ध झाला असो वा नसो, तो संरक्षण रणनीतींमध्ये अनुकूलता आणि नवोपक्रमाचे महत्त्व अधोरेखित करतो. राष्ट्रे नवीन प्रणाली आणि प्रतिउपाय विकसित करत राहिल्याने, आक्रमक आणि बचावात्मक क्षमतांमधील संतुलन आधुनिक युद्धातील परिणाम निश्चित करण्यात एक महत्त्वाचा घटक राहील.
