હિમાચલના બળવાખોર ધારાસભ્યોની ગેરલાયકાત: સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી
સુપ્રીમ કોર્ટ હિમાચલ પ્રદેશના કોંગ્રેસના છ બળવાખોર ધારાસભ્યો દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરશે, જેમાં પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ તેમની ગેરલાયકાતને પડકારવામાં આવી છે.
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત હિમાચલ પ્રદેશના કોંગ્રેસના છ બળવાખોર ધારાસભ્યો દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરવા જઈ રહી છે, જેમને રાજ્ય વિધાનસભાના અધ્યક્ષ દ્વારા ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. આ ધારાસભ્યોએ સર્વોચ્ચ અદાલતમાં અધ્યક્ષના નિર્ણયને પડકાર્યો છે, દલીલ કરી છે કે તેમની સામે લેવાયેલી કાર્યવાહી કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ કેસની સુનાવણી 12 માર્ચે જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના, દીપાંકર દત્તા અને પ્રશાંત કુમાર મિશ્રાની બેન્ચ દ્વારા થવાની અપેક્ષા છે.
આ વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે છ ધારાસભ્યોએ હિમાચલ પ્રદેશ વિધાનસભામાં તાજેતરના રાજકીય ઘટનાક્રમ દરમિયાન કથિત રીતે પક્ષના વ્હીપનો અનાદર કર્યો. વિધાનસભાના અધ્યક્ષ કુલદીપ સિંહ પઠાણિયાએ 29 ફેબ્રુઆરીના રોજ તેમને ગેરલાયક ઠેરવ્યા હતા, જ્યારે કોંગ્રેસ પક્ષે બજેટ મતદાન દરમિયાન પક્ષના નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ મૂકતી અરજી દાખલ કરી હતી.
રાજ્યસભા ચૂંટણી સાથે જોડાયેલો વિવાદ
હિમાચલ પ્રદેશમાં રાજકીય સંકટ 27 ફેબ્રુઆરીના રોજ યોજાયેલી રાજ્યસભા ચૂંટણી પછી શરૂ થયું. ચૂંટણી દરમિયાન કેટલાક કોંગ્રેસના ધારાસભ્યોએ ભાજપના ઉમેદવાર હર્ષ મહાજનની તરફેણમાં ક્રોસ-વોટિંગ કર્યું. પરિણામે, વરિષ્ઠ કોંગ્રેસ નેતા અભિષેક સિંઘવી રાજ્યસભાની બેઠક હારી ગયા. આ ક્રોસ-વોટિંગે એક મોટો રાજકીય વિવાદ ઊભો કર્યો અને કોંગ્રેસ પક્ષમાં શિસ્તભંગની કાર્યવાહી શરૂ કરી.
બળવાખોર ધારાસભ્યોએ હાજરી રજિસ્ટરમાં સહી કર્યા હોવા છતાં, વિધાનસભામાં બજેટની કાર્યવાહી દરમિયાન મતદાનથી દૂર રહ્યા. અધ્યક્ષના મતે, આ પક્ષના વ્હીપનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન હતું, જેમાં તેમને ગૃહમાં હાજર રહેવા અને બજેટની તરફેણમાં મતદાન કરવાની જરૂર હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ અરજી
ગેરલાયક ઠેરવાયેલા ધારાસભ્યોમાં રાજેન્દ્ર રાણા, સુધીર શર્મા, ઇન્દર દત્ત લખનપાલ, દેવિન્દર કુમાર ભૂટ્ટો, રવિ ઠાકુર અને ચૈતન્ય શર્માનો સમાવેશ થાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષની તેમની અરજીમાં, આ ધારાસભ્યોએ અધ્યક્ષના આદેશને પડકાર્યો છે અને કોર્ટને ગેરલાયકાત રદ કરવા વિનંતી કરી છે. તેમણે અધ્યક્ષ અને રાજ્યના સંસદીય બાબતોના મંત્રી હર્ષવર્ધન ચૌહાણને પણ આ કેસમાં પક્ષકાર બનાવ્યા છે.
ધારાસભ્યોએ દલીલ કરી છે કે તેમને પોતાનો બચાવ રજૂ કરવાની પૂરતી તક આપ્યા વિના તેમને ગેરલાયક ઠેરવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. તેમની અરજી મુજબ, તેમને ફક્ત કારણદર્શક નોટિસ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ અરજી અથવા સંબંધિત દસ્તાવેજોની નકલો પૂરી પાડવામાં આવી ન હતી.
કુદરતી ન્યાયના કથિત ઉલ્લંઘન
વરિષ્ઠ વકીલ સત્ય પાલ
હિમાચલના બળવાખોર ધારાસભ્યોની ગેરલાયકાત: સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો નિર્ણાયક
બળવાખોર ધારાસભ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા જૈને દલીલ કરી હતી કે ધારાસભ્યોને નોટિસનો જવાબ આપવા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો ન હતો. નિયમો હેઠળ, તેમને તેમનો જવાબ દાખલ કરવા માટે ઓછામાં ઓછા સાત દિવસનો સમય મળવો જોઈતો હતો, પરંતુ સ્પીકરે પૂરતો સમય આપ્યા વિના ચુકાદો આપ્યો હતો.
તેનાથી વિપરીત, સ્પીકરે તેમના વિગતવાર આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે ધારાસભ્યો વિરુદ્ધના પુરાવા સ્પષ્ટ હતા અને લોકતાંત્રિક અખંડિતતા જાળવવા અને “આયા રામ ગયા રામ” તરીકે સામાન્ય રીતે વર્ણવવામાં આવતી પક્ષપલટાની ઘટનાઓને રોકવા માટે તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી હતી.
પક્ષપલટા વિરોધી કાયદાની જોગવાઈઓ
ભારતના પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ, કોઈપણ ચૂંટાયેલા સભ્ય કે જે સ્વેચ્છાએ રાજકીય પક્ષની સદસ્યતા છોડી દે છે અથવા પક્ષના વ્હીપની સૂચનાઓ વિરુદ્ધ મતદાન કરે છે અથવા મતદાનથી દૂર રહે છે, તેને વિધાનસભામાંથી ગેરલાયક ઠેરવી શકાય છે. આ કાયદો રાજકીય પક્ષપલટાને રોકવા અને ચૂંટાયેલી સરકારોમાં સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
છ ધારાસભ્યોની ગેરલાયકાતથી હિમાચલ પ્રદેશ વિધાનસભામાં રાજકીય ગણિતમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે. ગૃહની અસરકારક સંખ્યા 68 થી ઘટીને 62 સભ્યો થઈ ગઈ છે, જ્યારે કોંગ્રેસના ધારાસભ્યોની સંખ્યા 40 થી ઘટીને 34 થઈ ગઈ છે.
કેસની રાજકીય અસરો
આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય રાજ્યમાં નોંધપાત્ર રાજકીય અસરો કરી શકે છે. જો ધારાસભ્યોની તરફેણમાં ચુકાદો આવે તો તેમની સદસ્યતા પુનઃસ્થાપિત થઈ શકે છે અને વિધાનસભામાં સત્તાનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે. બીજી તરફ, જો કોર્ટ સ્પીકરના નિર્ણયને યથાવત રાખે છે, તો તે પક્ષપલટા વિરોધી કાયદાની સત્તા અને પક્ષીય શિસ્ત લાગુ કરવામાં સ્પીકરની સત્તાઓને મજબૂત કરશે.
