নতুন দিল্লী:
যমুনা নদীৰ অবিৰত প্ৰবাহ আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা পুনৰুদ্ধাৰৰ লক্ষ্যৰে নাগৰিকসকলৰ নেতৃত্বত এক অনন্য পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ‘জল সখী’ নামে পৰিচিত ১,০০০ৰো অধিক মহিলাই বুন্দেলখণ্ডৰ পৰা দিল্লীলৈ প্ৰায় ৫০০ কিলোমিটাৰ দীঘল পদযাত্ৰা কৰিব। আয়োজকসকলৰ মতে, এইটো বিশ্বত নিজৰ ধৰণৰ প্ৰথম যাত্ৰা। মাহজোৰা এই পদযাত্ৰা ২৯ জানুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ জালৌন জিলাৰ পচনদাৰ পৰা আৰম্ভ হৈ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী দিল্লীত সমাপ্ত হ’ব।
পচনদা হৈছে যমুনা, চম্বল, সিন্ধ, পাহুজ আৰু কুনৱাৰী—এই পাঁচখন নদীৰ সঙ্গমস্থল। এই ঐতিহাসিক স্থানৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা পদযাত্ৰাই যমুনা নদীৰ গতিপথ অনুসৰণ কৰি আগবাঢ়িব আৰু নদীয়ে সন্মুখীন হোৱা পৰিৱেশগত সংকট, প্ৰদূষণ আৰু জলবায়ু পৰিৱর্তনৰ বৃদ্ধি পোৱা প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে জনসচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব। যাত্ৰাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত দেশজুৰি ৰাজনৈতিক নেতা, সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্ব আৰু সামাজিক কৰ্মীসকল একাত্মতাৰ প্ৰকাশ হিচাপে যোগদান কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
এই পদযাত্ৰাৰ আয়োজন পৰমার্থ সামাজিক সংস্থা, জল সখী কমিটি আৰু যমুনা সংসদৰ যৌথ নেতৃত্বত কৰা হৈছে। আয়োজকসকলৰ মতে, যমুনা নদীৰ স্বাভাৱিক অবিৰলতা (নিরন্তৰ প্ৰবাহ) আৰু নিৰ্মলতা (পৰিষ্কাৰতা) পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে সমাজৰ অৰ্থপূৰ্ণ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। অংশগ্ৰহণকাৰী মহিলাসকলে প্ৰতিদিনে গড়ে ১৫ৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ খোজ কাঢ়িব, যাৰ ফলত এইটো ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ মহিলা-নেতৃত্বাধীন নদী পদযাত্ৰা হিচাপে পৰিগণিত হ’ব।
আয়োজকসকলৰ মতে, এই উদ্যোগে ‘নমামি গঙ্গে’, ‘যমুনা একশন প্লান’, ‘জল জীৱন মিশন’ আৰু ‘অমৃত সৰোবৰ’ আদি ৰাষ্ট্ৰীয় আঁচনিসমূহক সামাজিক, আচৰণগত আৰু জলবায়ুগত দিশ সংযোজন কৰি পৰিপূৰকতা প্ৰদান কৰিব। ইয়াত নীতিৰ ওপৰতেই নহয়, পানী সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত সমাজৰ মালিকানা আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
জল সখী কমিটীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্জয় সিংয়ে এই পদযাত্ৰাক যমুনা নদী ৰক্ষাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জনকেন্দ্ৰিক প্ৰয়াস বুলি উল্লেখ কৰে। তেওঁ কয়, “এইটো এক তৃণমূল আন্দোলন, য’ত মহিলাসকলে নদীৰ বেদনা অনুভৱ কৰি পৰম্পৰাগত জ্ঞানত নিহিত সমাধান আগবঢ়ায়। আমি বিশ্বজুৰি যমুনা প্ৰেমীসকলক আমাৰ সৈতে যোগ দিবলৈ আহ্বান জনাওঁ। একেলগে খোজ কাঢ়ি আমি নদীৰ দুখ বুজিম আৰু সমাজ তথা চৰকাৰৰ অংশীদাৰিত্বত ইয়াৰ প্ৰবাহ আৰু পৱিত্ৰতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ কাম কৰিম।”
যমুনা সংসদৰ আহ্বায়ক ৰবিশংকৰ তিৱাৰীয়ে কয় যে এই পদযাত্ৰা ইয়াৰ পৰিসৰ আৰু উদ্দেশ্য দুয়ো দিশতে অভূতপূৰ্ব। “বিশ্বত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১,০০০ৰো অধিক মহিলা কেৱল এটা নদীৰ বাবে সম্পূৰ্ণ এটা মাহ খোজ কাঢ়িব। ইয়াৰ জৰিয়তে যমুনাৰ তীৰৱৰ্তী সমাজসমূহ অধিক সংবেদনশীল হ’ব আৰু বিশ্বব্যাপী সমৰ্থকসকলেও নদীৰ বাস্তৱ অৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিব পাৰিব। এই প্ৰচেষ্টা যাত্ৰাৰ পিছতো অব্যাহত থাকিব—যমুনোত্ৰীৰ পৰা প্ৰয়াগৰাজলৈকে নদী পুনৰুজ্জীৱনৰ কাম নিৰন্তৰ চলি থাকিব,” তেওঁ কয়।
আয়োজকসকলৰ মতে, এই পদযাত্ৰা বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত পানী সংৰক্ষণ আৰু নদী পুনৰুজ্জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত পৰমার্থ সংস্থাই তিনিটা দশক ধৰি কৰা কামৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ অংশ হিচাপে ২০১১ চনত জল সখী উদ্যোগ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যাৰ জৰিয়তে ৩,০০০ৰো অধিক গ্ৰামীণ মহিলা সক্ষম হৈ উঠিছে। এই মহিলাসকলে শতাধিক পৰম্পৰাগত পানী উৎস পুনৰুজ্জীৱিত কৰিছে, চেক ডেম নিৰ্মাণ কৰিছে, পানী পৰিষদ গঠন কৰিছে আৰু ১০০ৰো অধিক গাঁওক পানী-নিৰাপদ কৰিছে। জল সখী মডেলক ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত স্বীকৃতি দিয়া হৈছে; ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ‘মন কি বাত’ কাৰ্যসূচীত ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰিছে।
এইটো জল সখীসকলৰ প্ৰথম এনে যাত্ৰা নহয়। ২০২৫ চনত তেওঁলোকে মধ্য প্ৰদেশত ওৰ্ছাৰ পৰা জটা শংকৰ ধামলৈ ৩০০ কিলোমিটাৰ দীঘল জল পদযাত্ৰা কৰিছিল, য’ত প্ৰায় ১,০০০ মহিলা অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। সেই উদ্যোগে পানী সংলাপৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০ লাখ লোকক সংযুক্ত কৰিছিল, ৩০০ৰো অধিক নিষ্ক্ৰিয় পুখুৰী চিনাক্ত কৰিছিল আৰু বহু পৰম্পৰাগত জলাশয় পুনৰুজ্জীৱিত কৰিছিল।
আসন্ন যমুনা পদযাত্ৰাৰ সময়ত যাত্ৰাক সক্ৰিয় আৰু অংশগ্ৰহণমূলক কৰি ৰাখিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হ’ব। ইয়াত নদীতীৰীয় সমুদায় সভা, ঘাটসমূহত পৰিষ্কাৰ অভিযান, বৃক্ষৰোপণ, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, কৃষক আৰু যুৱকৰ সৈতে পানী সংৰক্ষণ আৰু জলবায়ু অভিযোজন সম্পৰ্কে আলোচনা, প্ৰদূষিত নলা আৰু দখল কৰা জলাভূমিৰ অংশগ্ৰহণমূলক মানচিত্ৰায়ন, লগতে পৰম্পৰাগত জল জ্ঞানক উজাগৰ কৰা সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব। স্থানীয় প্ৰশাসন, উদ্যোগ আৰু জনপ্ৰতিনিধিসকলৰ সৈতে সংগঠিত পৰামৰ্শো অনুষ্ঠিত হ’ব আৰু তাৰ ফলাফল ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক কৰ্তৃপক্ষৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা হ’ব।
এই পদযাত্ৰাৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰদূষণৰ উৎস, অনিয়মিত বৰষুণ, খৰাং আৰু বান সম্পৰ্কে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা, ৰাসায়নিক-মুক্ত আৰু নদী-বান্ধৱ কৃষিক উৎসাহিত কৰা, পৰিৱেশগত শাসনত মহিলাৰ নেতৃত্ব শক্তিশালী কৰা আৰু দীঘলীয়া মেয়াদী নদী পুনৰুজ্জীৱনৰ বাবে অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তোলা। আশা কৰা ফলাফলসমূহৰ ভিতৰত পাঁচ লাখৰো অধিক লোকৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংযোগ, ২০০টা গাঁৱত নতুন কাৰ্যগোট গঠন, পুখুৰী আৰু জলাভূমি চিনাক্তকৰণৰ জৰিয়তে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰ্ভৰণ উন্নত কৰা আৰু জলবায়ু-সহনশীল পদ্ধতি গ্ৰহণ অন্তৰ্ভুক্ত।
এই পদযাত্ৰাৰ সমাপ্তি দিল্লীত ‘যমুনা পুনৰুজ্জীৱন ঘোষণা-পত্ৰ’ দাখিলৰ সৈতে হ’ব, য’ত নদীৰ স্বাস্থ্য পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু সুপারিশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব। আয়োজকসকলৰ আশা, এই পদযাত্ৰা সমগ্ৰ ভাৰতত সমুদায়-ভিত্তিক নদী সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাসমূহৰ বাবে এক আদৰ্শ হ’ব আৰু আন উপনদীসমূহৰ বাবেও একে ধৰণৰ আন্দোলনক অনুপ্ৰেৰণা যোগাব।
যমুনা নদীৰ উৎস যমুনোত্ৰি হিমবাহত আৰু ই ১,৩৭৬ কিলোমিটাৰ বাট অতিক্ৰম কৰি প্ৰয়াগৰাজত গঙ্গাৰ সৈতে মিলিত হয়। অপৰিসীম ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু কৃষি গুৰুত্ব থকাৰ সত্ত্বেও আজি যমুনা বিশেষকৈ দিল্লী অংশত তীব্ৰ প্ৰদূষণৰ সন্মুখীন। চহৰৰ ৭০ শতাংশৰো অধিক পানী যোগান ধৰা এই নদী বহু ঠাইত নিকাশী নলাৰ দৰে দেখা যায়। জলবায়ু পৰিৱর্তনৰ ফলত হিমবাহ গলন, অনিশ্চিত মৌচুমী বৰষুণ, বান আৰু খৰাংৰ ঝুঁকি বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ প্ৰভাৱ বুন্দেলখণ্ডৰ লগতে জালৌন, ইটাৱা, আগ্ৰা আৰু মথুৰা জিলাৰ জীৱিকাত পৰিছে।
আয়োজকসকলৰ মতে, এই পদযাত্ৰা যমুনাক এক সামূহিক কণ্ঠ দিয়াৰ এক প্ৰয়াস—মহিলাৰ নেতৃত্বত, সমুদায়ত গভীৰভাৱে গাঁথি থকা আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ নদীসমূহৰ এটাক ৰক্ষা কৰাৰ সামূহিক দায়িত্ববোধে প্ৰেৰিত।
