-এ এছ আই ২০২৩-২৪ প্রতিবেদন: উদ্যোগ আৰু নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ দ্ৰুততম জাঁপ
– ড° মায়ংক চতুৰ্বেদী
ভোপাল, ০১ ছেপ্টেম্বৰ (হি.স.)। নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত কেন্দ্ৰত চৰকাৰ গঠন হোৱা ২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৫ চনলৈকে দেশৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। অধিক জনসংখ্যাৰ অৰ্থ প্ৰত্যক্ষভাৱে অধিক মানৱ সম্পদ আৰু এনে পৰিস্থিতিত প্ৰতিটো হাতক কাম দিয়াটো এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বানতকৈ কম নহয়। কোটি কোটি যুৱক-যুৱতীক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰাটো আৰম্ভণিৰে পৰা প্ৰতিখন চৰকাৰৰ বাবে এক কঠিন কাম আছিল যদিও বিগত বছৰবোৰত কেন্দ্ৰৰ আঁচনি আৰু উদ্যোগিক নীতিয়ে এই অসুবিধাক সুযোগলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে।
এই কাৰণেই দেশখনে কেৱল উন্নত ভাৰতৰ লক্ষ্যৰ দিশে সবলভাৱে অগ্ৰসৰ হোৱাই নহয়, উদ্যোগৰ জৰিয়তেও পৰ্যাপ্ত কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি কৰিছে। আজি এই চাকৰিবোৰে দেশৰ কোটি কোটি পৰিয়ালৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাৰ উন্নতি সাধন কৰিছে। এই দিশত শেহতীয়াকৈ প্ৰকাশ পোৱা বাৰ্ষিক উদ্যোগ জৰীপ (এ এছ আই) ২০২৩-২৪ৰ পৰিসংখ্যাই চৰকাৰৰ এই দাবীক অধিক শক্তিশালী কৰা যেন লাগে।
জৰীপৰ গুৰুত্ব
আচলতে বাৰ্ষিক উদ্যোগ জৰীপ কেৱল তথ্যৰ সংকলন নহয়, ই এক দাপোন য’ত ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক ছবি স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে উৎপাদন, মূল্য সংযোজন, নিয়োগ, মূলধন গঠন আৰু উদ্যোগসমূহৰ গাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ লিপিবদ্ধ কৰা। এইবাৰ ক্ষেত্ৰভিত্তিক কাম ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰৰ পৰা ২০২৫ চনৰ জুন মাহৰ ভিতৰত হৈছিল।ৰাজ্যিক আৰু প্ৰধান উদ্যোগ পৰ্যায়ত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনখন ৰাষ্ট্ৰীয় একাউণ্ট পৰিসংখ্যাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰদান কৰা হৈছে।
ঔদ্যোগিক বিকাশৰ গতি
পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয়ে শেহতীয়াকৈ ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ এ এছ আই প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াৰ পৰা স্পষ্টকৈ দেখা গৈছে যে ভাৰতীয় উদ্যোগে এতিয়া বিশ্বৰ মন্দাৱস্থা এৰি নতুন উচ্চতা স্পৰ্শ কৰিছে। তথ্য অনুসৰি ২০২৩-২৪ বৰ্ষত পূৰ্বৰ তুলনাত মুঠ মূল্য সংযোজিত (জিভিএ) ১১.৮৯ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। অৰ্থাৎ কোম্পানীসমূহে কেৱল উৎপাদন কৰাই নহয়, তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীৰ মূল্য সংযোজনো দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি কৰিছে। কেৱল এয়াই নহয়, ঔদ্যোগিক উৎপাদনতো ৫.৮০ শতাংশ বৃদ্ধি পোৱা গৈছে, যিয়ে দেশৰ উৎপাদন খণ্ডই গতি লাভ কৰাটো দেখুৱাইছে।
নিয়োগ সৃষ্টিৰ শক্তিশালী ছবি
ভাৰতৰ দৰে বিশাল দেশ এখনৰ বাবে নিয়োগ সকলোতকৈ ডাঙৰ প্ৰয়োজনীয়তা। এই এ এছ আই প্ৰতিবেদনে দেখুৱাইছে যে ২০২৩-২৪ চনত ঔদ্যোগিক খণ্ডত নিয়োগ ৫.৯২ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। যোৱা ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰায় ১.৮ কোটি লোক উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত আছিল, আনহাতে এতিয়া এই সংখ্যা ১.৯ কোটিতকৈও অধিক হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ এইটোৱেই যে মাত্ৰ এবছৰত লাখ লাখ মানুহে নতুন সুযোগ পালে।
যোৱা দশকৰ ছবিখন আৰু অধিক উৎসাহজনক। ২০১৪-১৫ চনৰ পৰা ২০২৩-২৪ চনলৈ অৰ্থাৎ মোডী চৰকাৰৰ প্ৰথম কাৰ্যকালৰ পৰা এতিয়ালৈকে প্ৰায় ৫৭ লাখ নতুন চাকৰি সংযোজন হৈছে ঔদ্যোগিক খণ্ডত। আচলতে এই কৃতিত্ব সাধাৰণ নহয়। যি সময়ত বিশ্বৰ বহু দেশত নিবনুৱা সমস্যা এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈয়ে আছে, সেই সময়ত ভাৰতে উদ্যোগসমূহক শক্তিশালী কৰি এক নতুন নিয়োগ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছে।
মূলধনী বিনিয়োগৰ উত্থান
উদ্যোগসমূহত বিনিয়োগৰ আস্থা ক্ৰমাগতভাৱে অধিক শক্তিশালী হৈ থকাটোও এ এছ আইৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ পাইছে। ২০২৩-২৪ চনত মুঠ মূলধনী বিনিয়োগ আছিল ৬৮ লাখ কোটি টকা, যিটো ২০২২-২৩ চনত ৬১ লাখ কোটি টকাতকৈ বহু বেছি। এই বৃদ্ধিয়ে দেখুৱাইছে যে উদ্যোগপতি আৰু কোম্পানীসমূহে ভাৰতক ভৱিষ্যতৰ বজাৰ বুলিয়েই গণ্য কৰাই নহয় ইয়াত নিজৰ মূলধনক নিৰাপদ আৰু লাভজনক বুলিও বিবেচনা কৰিছে। এই বিনিয়োগে প্ৰযুক্তিগত বিকাশ, নতুন কাৰখানা স্থাপন আৰু আধুনিক সঁজুলি ক্ৰয় সম্ভৱ কৰি তুলিছে। ফলত আগন্তুক সময়ত আৰু অধিক চাকৰিৰ সৃষ্টি হ’ব।
এই খণ্ডবোৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ স্তম্ভ হৈ পৰিল!
যদি আমি এই প্ৰতিবেদনক বিশ্বাস কৰোঁ তেন্তে স্পষ্টকৈ পোহৰলৈ আহিছে যে কিছুমান খণ্ডই কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত অতি ভাল কাম কৰি সৰ্বাধিক সংখ্যক লোকক নিয়োগ কৰিছে। য’ত প্ৰায় ২১.৬৭ লাখ লোকে খাদ্য সামগ্ৰী উদ্যোগত কাম কৰি আছে। মুঠ কৰ্মসংস্থাপনত ইয়াৰ অংশ ১১.১ শতাংশ। লগতে সমগ্ৰ দেশতে সৰ্বাধিক সংখ্যক কাৰখানা অৰ্থাৎ ১৬ শতাংশই এই খণ্ডত কাম কৰি আছে।
একেদৰে প্ৰায় ১৭.১৪ লাখ লোকে বস্ত্ৰ উদ্যোগত কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছে। ৮.৮ শতাংশ অংশীদাৰিত্বৰে ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নিয়োগকৰ্তা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ পিছত আহে মৌলিক ধাতু উদ্যোগ। পৰিসংখ্যা অনুসৰি দেশত ১৫.২৩ লাখ কৰ্মচাৰীয়ে কাম কৰি আছে আৰু ৭.৮ শতাংশ অংশীদাৰিত্বৰে তৃতীয় স্থানত আছে।
অটোমোবাইল আৰু ট্ৰেইলাৰ নিৰ্মাণ আৰু কাপোৰ উদ্যোগতো লাখ লাখ লোকে নতুন চাকৰি লাভ কৰিছে। প্ৰায় ১৩.৭৪ লাখ লোকে অটোম’বাইল-ট্ৰেইলাৰ নিৰ্মাণৰ চাকৰি লাভ কৰিছে। আনহাতে, ১৩.৩৯ লাখ লোকে কাপোৰ উদ্যোগত কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছে। এই পৰিসংখ্যাৰ পৰা স্পষ্ট যে খাদ্য আৰু বস্ত্ৰশিল্পৰ দৰে পৰম্পৰাগত উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অটোমোবাইলৰ দৰে আধুনিক খণ্ডলৈকে প্ৰতিটো খণ্ডই কৰ্মসংস্থাপন বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।
এই ৰাজ্যসমূহ আগৰণুৱা হৈ নিয়োগৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল
নিয়োগ সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যৰ ভূমিকাও কম গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয়। প্ৰতিবেদন অনুসৰি কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত তামিলনাডু, গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু কৰ্ণাটক শীৰ্ষ পাঁচখন ৰাজ্য। ইয়াত তামিলনাডুৰ প্ৰত্যক্ষ অংশ ১৫ শতাংশ, গুজৰাট আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ দুয়োখনতে ১৩-১৩ শতাংশ, উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৮ শতাংশ আৰু কৰ্ণাটক ৬ শতাংশ হাৰত কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আগৰণুৱা হৈছে। এইবোৰৰ বাহিৰে বাকী ৰাজ্যসমূহৰ একেলগে ৪৫ শতাংশ কৰ্মসংস্থাপনৰ অংশ। এই ছবিখনে দেখুৱাইছে যে ঔদ্যোগিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ভাৰতে অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰি আছে। বিশেষকৈ তামিলনাডু আৰু গুজৰাটৰ দৰে ৰাজ্যসমূহে উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।
এইবোৰ হৈছে জিভিএৰ শীৰ্ষ উদ্যোগ
মুঠ মূল্য সংযোজনৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ পাঁচটা উদ্যোগ হ’ল; মৌলিক ধাতু, মটৰ গাড়ী, ৰাসায়নিক আৰু ৰাসায়নিক সামগ্ৰী, খাদ্য সামগ্ৰী আৰু ঔষধজাত সামগ্ৰী। এই উদ্যোগসমূহে কেৱল কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰাই নহয় ভাৰতৰ ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনাও শক্তিশালী কৰি তুলিছে। কোভিডৰ পিছত ফাৰ্মা খণ্ডই বিশ্বজুৰি নিজৰ নাম উজলাই তোলাৰ বিপৰীতে বৈদ্যুতিক বাহনৰ বাবে অটোমোবাইল খণ্ডই নতুন উৰণ লৈছে।
ভাৰত এতিয়া ঔদ্যোগিক মহাশক্তি হোৱাৰ দিশত আগবাঢ়িছে
ইয়াত এই এ এছ আই ২০২৩-২৪ য়ে দেখুৱাইছে যে ভাৰতে যোৱা দশকত ঔদ্যোগিক বিকাশৰ দিশত এক বৃহৎ জাঁপ দিছে। বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যাৰ মাজত নিয়োগ সৃষ্টিৰ প্ৰত্যাহ্বানক এটা সুযোগলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো নিজৰ বাবেই এক ঐতিহাসিক কৃতিত্ব। নিয়োগৰ ৫.৯ শতাংশ বৃদ্ধি, বিনিয়োগৰ নতুন উচ্চতা আৰু উৎপাদনৰ উত্থানে দেখুৱাইছে যে ভাৰত এতিয়া ঔদ্যোগিক মহাশক্তি হোৱাৰ দিশত আগবাঢ়িছে।
২০১৪ চনৰ পৰা দেশে যি গতিৰে কৰ্মসংস্থাপন আৰু উদ্যোগক প্ৰসাৰিত কৰিছে, সেই গতিবেগে আগন্তুক বছৰবোৰত উন্নত ভাৰতৰ লক্ষ্যক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিব। ঔদ্যোগিক উৎপাদন, নিয়োগ আৰু বিনিয়োগৰ এই ত্ৰিত্বই ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক যাত্ৰাক নতুন দিশ প্ৰদান কৰে আৰু প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজতো ভাৰতে যে কেনেকৈ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব জানে, সেই কথা প্ৰমাণ কৰে।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া
